Bài giảng Ngữ văn Lớp 11 - Tiết 45-48: Chí Phèo (Nam Cao)

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn Lớp 11 - Tiết 45-48: Chí Phèo (Nam Cao)

1. - Nam Cao -
2. I. TÌM HIỂU CHUNG 1. Hoàn cảnh sáng tác và nhan đề - Nguyên có tên là Cái lò gạch cũ, sáng tác năm 1941, thuộc đề tài người nông dân nghèo trước Cách mạng. - Nhà xuất bản tự ý đổi tên Đôi lứa xứng đôi. Đến khi in trong tập Luống cày (1946), tác giả đổi tên lại là Chí Phèo  Làm nổi bật nhân vật trung tâm, ý nghĩa tư tưởng của tác phẩm.
3. I. TÌM HIỂU CHUNG 2. Đề tài: người nông dân nghèo. 3. Làng Vũ Đại - hình ảnh thu nhỏ của nông thôn VN trước cách mạng tháng Tám. (làng Đại Hoàng, quê hương Nam Cao) a. Là không gian nghệ thuật của truyện, nơi các nhân vật sống và hoạt động. Toàn bô ̣truyêṇ Chí Phèo diêñ ra ở - Với những mâu thuẫn điển hình:làng Vũ Đaị. Đây chính là không gian nghê ̣thuâṭ của tác phẩm. + Nông dân > < địa chủ. - Làng Vũ Đại được miêu tả ntn? + Địa chủ > < địa chủ. - Một làng quê “xa phủ, xa tỉnh”, khép kín trong “một cái ao đời” tù đọng, “dân không quá hai nghìn” người.  Trở thành một miếng mồi béo bở cho bọn cường hào, địa chủ.
4. I. TÌM HIỂU CHUNG 3. Làng Vũ Đại b. Cư dân: - Trong làng có nhiều thành phần: + Loại vai vế: Bá Kiến, Đội Tảo, Bát Tùng, Cánh Tư Đam.  Nhiều bè cánh, hiện tượng phổ biến ở nông thôn Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám. + Loại cùng đinh:  Những người nông dân nghèo khổ, tha hóa (Năm thọ, Binh Chức, Chí Phèo)  Đám đông vô danh (sợ sệt, nhu nhược, ghét lôi thôi) - Mâu thuẫn giai cấp gay gắt, âm thầm mà quyết liệt, không khí tăm tối, ngột ngạt.
5. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. NHÂN VẬT CHÍ PHÈO (được Nam Cao soi chiếu ở hai chiều quan hệ với Bá Kiến và Thị Nở) Sự xuất hiện độc đáo: - “Hắn vừa đi vừa chửi”: Chửi đời, chửi trời, chửi tất cả làng Vũ Đại, chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn, chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn. - Tiếng chửi vật vã, đau đớn của một thân phận con người ít nhiều nhận thức được bi kịch của chính mình. - Điều lạ lùng là ở chỗ chửi mà không có người nghe chửi và cũng không ai chửi lại hắn.  Hắn đã bị đánh bật ra khỏi cái xã hội loài người.
6. Ø Ngôn ngữ kể chuyện, trần thuật, dựng chân dung nhân vật đặc sắc Ø Cách mở truyện độc đáo khiến người đọc bắt nhịp được ngay với tác phẩm, kích thích trí tò mò của người đọc về một nhân vật thật đáng thương! Vậy hắn là ai mà đến nông nỗi ấy?
7. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO (được Nam Cao soi chiếu ở hai chiều quan hệ với Bá Kiến và Thị Nở) 1. Trước khi đi tù: Chí Phèo là người nông dân lương thiện a. Hoàn cảnh xuất thân: - Là đứa conC uhoang,ôc̣ đờ i bị củabỏ Crơi hí Ptronghèo c ócái lò gạch cũ bỏ thể chia làm mấy giai đoạn? không. - Được người làng chuyền tay nhau nuôi. - Năm 20 tuổi đi làm canh điền cho nhà Bá Kiến.  Tuổi thơ bất hạnh, lớn lên bơ vơ, có một hoàn cảnh khác thường.
8. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 1. Trước khi đi tù: Chí Phèo là người nông dân lương thiện b. Tính cách, phẩm chất: - Là anh canh điền khỏe mạnh, “hiền lành như đất”, làm việc quần quật. - Suy nghĩ trongEm có nhận xét gì về CP trong sáng, giàu tự trọng “anh nông dân 20 tuổi này thấy nhục khi bị vợ 20 năm đầu của cuộc đời?Bá Kiến sai làm những việc không chính đáng”. - Chăm chỉ, có những ước mơ thật giản dị “có một gia đình nho nhỏ. Chồng cuốc mướn, cày thuê. Vợ dệt vải Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm”.  Người dân lao động lương thiện, chăm chỉ, có ước mơ bình dị, dù trong hoàn cảnh nào vẫn giữ được lương tâm trong sáng.
9. Trước khi vào tù Sau khi ra tù
10. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 2. Sau khi đi tù: Chí Phèo - thằng lưu manh - “con quỷ dữ”. - Nguyên nhân vào tù: Chỉ vì ghen tuông vu vơ, Bá Kiến đã nhẫn tâm đẩy Chí vào tù. - Ra tù hắn đã thành “con quỷ dữ” của làng Vũ Đại  từ bản tính người  biến thành một con vật  mất quyền được làm người. - Có nhiều thay đổi về: + Nhân hình: Sau khi ở tù về, CP có sư ̣ thay Trở thành một người đổi khác như ttrước hế nàđây, o? (Htrôngình dhắn áng“gớm , chết”, “cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái cmặt ách thì ăn mđen ăc̣ ,mà lờ irất nóicơng , cử ccơng, hỉ, hai mắt gườm gườm”, “cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng hànhphượng đôṇ g) với hai ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế”.  Bị tàn phá về thể xác  biến đổi ngoại hình - Chân dung hoà n thiêṇ của môṭ kẻ giang hồ.
11. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 2. Sau khi đi tù: Chí Phèo - thằng lưu manh - “con quỷ dữ”. - Có nhiều thay đổi về: + Nhân hình: Không còn “hiền như đất” mà “liều lĩnh”, “hung hăng”. + Nhân tính: Trạng thái: say triền miên Hành động và ngôn ngữ giao tiếp: chửi rủa, kêu làng, ăn vạ, đập Qua tiếng chưi cua Chí Pheo phá, đâm chémVậy thông qua nhânvật Chí  trở thành ̉ ̉ “con quỷ dữ̀ ” của làng. cho ta môṭ ấn tươṇ g về con  Bị hủy hoại về tinh thần, bị mọi người cự tuyệt, xa lánh.Phèo em rút ra đươc bài học gì ngườ i CP như thế nào?  Bi ̣vùi dâp̣ cEm có nhận xét gì về sự tha hoá ả thể xác lcho bản thân mình?âñ tâm hồn. Nhà tù thưc̣ dân tiếp tay cho tầng lớ p cườ ng hào ác bá giết chết phầncủa Chí Phèo? Qua sự tha hoá ngườ i trong con ngườ i Chí.  Chí Phèo là scủa Chí Phèo Nam Cao muốn ản phẩm của chế đô ̣xa ̃ hôị tàn ác  Tác giả tố cáo xã hội thực dân phong kiến. nói điều gì?  Giá trị hiện thực của tác phẩm.
12. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 3. Chí Phèo thức tỉnh, khao khát hoàn lương: Sau khi gặp Thị Nở. *Thi Ṇ ở : cũng bi ̣cả làng Vũ Đại xa lánh: đần vuṇ g, dở hơi, xấu ma chê quỷ hờ n dòng mả hủi  bất haṇ h. * Cuộc gặp gỡ với Thị Nở  được Thị Nở cứu sống  quá trình thức tỉnh a. Quá trình thức tỉnh (tỉnhThị Nở là ai? Nêu nhận xét về rượu): - Cảm nhân về cuộc sống: Liệt kê những chi tiết liên quan nhân vật? + không gian sống ẩm thấpđến sự quan tâm, chăm sóc của thị + âm thanh: bất chợt Nở đối với Chí Phèo. Sự quan nghe “tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá!”, “có tiếng cười nói của những người đi chợ” nhưng hôm nay hắn mới nghe thấy âm thanh cuộc sống. tâm, chăm sóc ấy đã làm thay đổi con người Chí Phèo như thế nào?
13. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 3. Chí Phèo thức tỉnh, khao khát hoàn lương: Sau khi gặp Thị Nở. - Cảm nhận về bản thân: + tỉnh dậy, “miệng đắng ngắt, lòng bâng khuâng, mơ hồ buồn” → cảm giác con người. + người thì bủn rủn, chân tay không buồn nhấc → “sợ rượu như người ốm sợ cơm” - Thức tỉnh: + Hắn chạnh nghĩ “ chao ôi là buồn!” → gợi hắn nhớ những ao ước:“Hình như có một thời hắn đã ao ước có một gia đình nho nhỏ. Chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải, chúng lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng. Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm.” (Tr.149) + Thực tại: “hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc” → sợ cô độc. + Lo sợ cho tương lai: đói rét, ốm đau, cô độc. (Tr.150) + Cảm thấy nao nao buồn thay cho đời hắn.  Chí Phèo dần dần thức tỉnh tìm lại suy nghĩ và nhận thức con người.
14. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 3. Chí Phèo thức tỉnh, khao khát hoàn lương: Sau khi gặp Thị Nở. b. Khao khát lương thiện - Thị Nở mang đến cho hắn “nồi cháo hành”. - Hắn ngạc nhiên, xúc động “mắt hình như ươn ướt” trước sự chăm sóc đầy tình người của Thị, - Nhìn “bát cháo bốc khói mà bâng khuâng ( ) Hắn thấy vừa vui vừa buồn ( ) Và một cái gì nữa giống như là ăn năn”  sự yêu thương chăm sóc chân thành của Thị đã khơi dậy tính người trong anh. - Hi vọng: + Hắn muốn làm người lương thiện “Trời ơi! hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao!”, + Thị Nở “sẽ mở đường cho hắn, Thị có thể sống yên ổn với hắn thì sao người khác không thể được”  hương thơm của mùi cháo hành đã đẩy lùi hơi rượu trong hắn  đã bùng lên ước mơ được trở về với cuộc sống lương thiện trong đời thường Chí Phèo cảm nhận mình đang được tái sinh.  Khá t voṇ g mãnh liêṭ đươc̣ làm người lương thiêṇ .
15. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 4. Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người: a. Nguyên nhân: Bị cô Thị Nở khước từ tình yêu. - Bà cô Thị Nở không chấp nhận mối tình này  Bà là người tiêu biểu cho cách nhìn định kiến của làng Vũ Đại đối với hắn. Bà mắng Thị “ai lại đi lấy thằng Chí Phèo”  hắn không phải là con người  “Ai lại đi lấy thằng chỉ một nghề là rạch mặt ra ăn vạ”  không chấp nhận con người sống kiếp quỉ dữ ấy. - Nghe lời bà cô, Thị Nở cự tuyệt mối tình vừa mới chớm nở được vài ngày với hắn  định kiến khắc nghiệt đã không cho Chí Phèo có cuộc sống bình dị, hạnh phúc, lương thiện như mọi người.  Thất vọng.
16. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 4. Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người: a. Nguyên nhân: Bị cô Thị Nở khước từ tình yêu. b. Chí Phèo rơi vào bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người: - Ngạc nhiên, thích chí trước sự giận dữ của Thị Nở. - Đến khi hiểu rõ sự thật, Chí “ngẩn người”, rồi “sửng sốt”. - Chí Phèo chạy theo níu lạiDiễn biến tâm trạng của Chí Phèo “Hắn đuổi theo thị, nắm lấy tay” → níu hạnh phúc mỏng manh. - “Hơi rượu không sặc sụa” sau khi bị Thị Nở từ chối?mà hương vị cháo hành “cứ thoang thoảng”  hắn ở giữa trạng thái say và tỉnh  “hắn ôm mặt khóc rưng rức” Hãy nêu ý nghĩa 3 câu nói của Chí  đau khổ và thất vọng. phèo khi đứng trước Bá Kiến? - Đến nhà Bá Kiến, hắn căm phẫn đòi quyền làm người lương thiện “tao muốn làm người lương thiện”; “tao không thể là người lương thiện nữa”  Xã hội phong kiến không chấp nhận (Đau đớn, phẫn uất)
17. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN A. HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT CHÍ PHÈO 4. Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người: a. Nguyên nhân: Bị cô Thị Nở khước từ tình yêu. b. Chí Phèo rơi vào bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người: - Bi kịch ấy được giải quyết: Đau đớn tột cùng khi bị dồn vào bước đường cùng “Tao không thể là người lương thiện nữa. Biết không! Chỉ có một cách biết không!... Chỉ còn một cách là ”  Chí Phèo đã nhận ra Bá Kiến Cách giải quyết bi kịch của chí? chính là kẻ thù  giết Bá Kiến và quay mũi dao tự kết liễu đời mình trong cơn phẫn uất Hãy nêu ý nghĩa 3 câu nói của Chí và tuyệt vọng  cái chết đó là theo qui luật tâm lí của kẻ “cố cùng liều thân”. phèo khi đứng trước Bá Kiến?  Cái chết ấy cho thấy niềm khao khát cháy bỏng được sống lương thiện của Chí Phèo và có sức tố cáo mãnh liệt xã hội thuộc địa phong kiến.  Nó cũng chứng tỏ cảm quan hiện thực sâu sắc của Nam Cao.
18. Vì sao Chí Phèo không đến nhà Thị Nở mà đến nhà bá Kiến? Ø Trong tiềm thức sâu xa, Chí vẫn luôn khắc ghi: Bá Kiến là kẻ thù của đời mình.
19. B. Nhân vật Bá Kiến - Điển hình cho bọn địa chủ cường hào ở nông thôn VN trước 1945: gian xảo, lọc lõi, Chỉ ra những nét tiêu biểu trong đục khoét dân lành không nương tay bằng cách cư xử, tính điển hình của nhiều thủ đoạn. nhân vật? - Triết lí sống: mền nắn rắn buông, thứ nhất sợ kẻ anh hùng thứ nhì sợ kẻ cố cùng liều thân; trị không được thì dùng