Bài giảng Ngữ văn Lớp 12 - Tiết 13+14: Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn Lớp 12 - Tiết 13+14: Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

1. NGHÒ LUAÄN VEÀ MOÄT BAØI THÔ, ÑOAÏN THÔ
2. I. KHÁI NIỆM II. ĐỐI TƯỢNG VÀ NỘI DUNG CỦA BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ IV. LUYỆN TẬP
3. I. KHÁI NIỆM NGHỊ LUẬN VỀ THƠ Nghị luận về thơ (tác phẩm và đoạn thơ) là quá trình sử dụng những thao tác làm văn sao cho làm rõ tư tưởng, phong cách nghệ thuật của thơ đã tác động tới cảm xúc thẩm mĩ, tư duy nghệ thuật và những liên tưởng sâu sắc của người viết. II. ĐỐI TƯỢNG VÀ NỘI DUNG CỦA BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 1. Đối tượng Đối tượng của bài văn nghị luận về thơ rất đa dạng: một bài thơ, một đoạn thơ, hình tượng thơ,...Cần tìm hiểu: từ ngữ, hình ảnh, âm thanh, nhịp điệu, cấu tứ ... của bài thơ và đoạn thơ. 2. Nội dung Các nội dung chính của bài viết: - Giới thiệu khái quát về bài thơ, đoạn thơ. - Bàn về những giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ. - Đánh giá chung về bài thơ, đoạn thơ.
4. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ Đề 1: §Ò 2: Ph©n tÝch ®o¹n th¬ sau trong bµi Phân tích bài thơ “Cảnh khuya” “Việt Bắc” cña Tố Hữu: của Hồ Chí Minh. “ Những đường Việt Bắc của ta “Tiếng suối trong như tiếng hát xa, Đêm đêm rầm rập như là đất rung Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa, Quân đi điệp điệp trùng trùng Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ, Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan. Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.” Dân công đỏ đuốc từng đoàn 1947 Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay. * Giống nhau: Nghìn đêm thăm thẳm sương dày Nghị luận văn học, cụ thể là phân tích thơHãy đọc kỹ và cho biết 2 đề sau đây, Đèn pha bật sáng như ngày mai lên. thuộc kiểu bài nghị luận nào? Có những * Khác nhau: Tin vui chiến thắng trăm miền điểm nào giống và khác nhau? Hòa Bình, Tây Bắc, Điện Biên vui về. - Đề 1: Phân tích một bài thơ trọn vẹn. Vui từ Đồng Tháp, An Khê - Đề 2:Phân tích một đoạn thơ trích trong bài thơ Vui lên Việt Bắc, Đeo De, Núi Hồng.”
5. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 1. Tìm hiểu đề Đề 1 : Phân tích bài thơ “ Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh. - Hoaøn caûnh ra ñôøi baøi thô: + Thôøi gian: Nhöõng naêm ñaàu cuûa cuoäc khaùng chieán choáng Phaùp. + Ñòa ñieåm: Chieán khu Vieät Baéc. Luùc naøy, Chuû tòch Hoà Chí Minh ñang tröïc tieáp laõnh ñaïo cuoäc khaùng chieán choáng Phaùp ñaày gian khoå nhöng voâ cuøng oanh lieät cuûa nhaân daân ta. - Noäi dung tö töôûng vaø ngheä thuaät cuûa baøi thô (Luaän ñeà): + Noäi dung: § Veû ñeïp nuùi röøng ñeâm traêng chieán khu Vieät Baéc. § Hình aûnh ngöôøi thi só chieán só caùch maïng Hoà Chí Minh (yeâu thieân nhieân, naëng loøng lo noãi nöôùc nhaø)ø + Ngheä thuaät: Veû ñeïp haøi hoøa giöõa chaát coå ñieån vaø hieän ñaïi
6. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 1. Tìm hiểu đề §Ò 2: Phân tích đoạn thơ sau trong bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu: “Những đường núi Hồng” - Hoaøn caûnh ra ñôøi, xuất xứ baøi thô: + Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, tháng 7/1954, hiệp định Giơ-ne –vơ được kí kết, miền Bắc nước ta được giải phóng. + Tháng 10 năm 1954, cơ quan trung ương của Đảng và chính phủ rời Việt Bắc về thủ đô Hà Nội. + Nhân sự kiện có tính lịch sử ấy, Tố Hữu sáng tác bài thơ Việt Bắc. + Đoạn thơ phần 1 bài thơ Việt Bắc, trích tập thơ cùng tên. - Noäi dung tö töôûng vaø ngheä thuaät cuûa đoạn thô: + Noäi dung: §o¹n th¬ miªu t¶ khÝ thÕ ra trËn cña nh©n d©n ta trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p. + Ngheä thuaät: Sử dụng thành công thể thơ lục bát, từ ngữ (từ láy, động từ,tính từ gợi tả), hình ảnh sinh động, liệt kê, phóng đại,
7. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 2. Lập dàn ý Đề 1 : Phân tích bài thơ “ Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh. a. Mở bài: Giíi thiÖu kh¸i qu¸t về: - Tác giả (vị trí, phong cách thơ,... ) - Tác phẩm (Hoàn c¶nh ra ®êi, xuất xứ,...) - Khái quát nội dung (luận đề ) - Trích dẫn bài thơ b. Thân bài: *Luaän ñieåm 1: Caûnh ñeïp ñeâm traêng ôû chieán khu Vieät Baéc Hình ảnh ñẹp, thi vị: trăng, hoa, cổ thụ, tiếng suối. - Điệp từ “lồng” => Cảnh vật có sự hòa quyện tình tứ - So sánh: Tiếng suối trong như tiếng hát xa cách so sánh mới mẻ. Từ “trong” không chỉ diễn tả màu sắc của nước (thị giác) mà còn là âm thanh, là sự chuyển động nhẹ nhàng của dòng nước ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
8. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 2. Lập dàn ý *Luận ñiểm 2: Hình töôïng nhaân vaät tröõ tình: thi só - chieán só § Taâm traïng: chöa nguû § Tình caûm: yeâu thieân nhieân, lo nöôùc - Nhân vật trữ tình hiện ra giữa khung cảnh thiên nhiên thơ mộng với nỗi trăn trở, thao thức vì “nỗi nước nhà” Hình ảnh một chiến sĩ, một vị lãnh tụ cách mạng - So sánh: Trong thơ xưa, con người xuất hiện với tâm thế một ẩn sĩ, lánh đời, thoát tục *Luaän ñieåm 3: Veû ñeïp haøi hoøa giöõa chaát coå ñieån vaø hieän ñaïi - Coå ñieån: Theå thô töù tuyeät, buùt phaùp mieâu taû,hình aûnh thieân nhieân - Hieän ñaïi: Nhaân vaät tröõ tình khoâng phaûi laø aån só laùnh ñôøi maø laø chieán só (caûm höùng chuû ñaïo laø tình caûm ñaát nöôùc)
9. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 2. Lập dàn ý c. Kết bài: Ñaùnh giaù noäi dung tö töôûng vaø ngheä thuaät cuûa baøi thô: - Nghệ thuật: + Cổ điển: thể thơ tứ tuyệt, hình ảnh ước lệ, bút pháp: gợi chứ không tả + Hiện đại: Tinh thần, tâm thế nhân vật trữ tình. - Nội dung: Bµi th¬ lµ mét bøc tranh thiªn nhiªn thËt ®Ñp song ®Ñp h¬n c¶ chÝnh lµ ch©n dung cña B¸c, vÞ l·nh tô v« vµn kÝnh yªu cña chóng ta: nhạy cảm, tinh tế trước vẻ đẹp thiên nhiên, canh cánh bên lòng nỗi lo vì dân vì nước.
10. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 2. Lập dàn ý §Ò 2: Phân tích đoạn thơ sau trong bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu: “Những đường núi Hồng” a. Mở bài: Giíi thiÖu kh¸i qu¸t về: - Tác giả (vị trí, phong cách thơ,... ) - Tác phẩm (hoàn c¶nh ra ®êi, xuất xứ,...) - Khái quát nội dung (luận đề ) - Trích dẫn đoạn thơ: “ Những đường Việt Bắc của ta Vui lên Việt Bắc, Đeo De, Núi Hồng.”
11. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 2. Lập dàn ý §Ò 2: Phân tích đoạn thơ trong bài thơ “Việt Bắc” b. Thân bài: *Luaän ñieåm 1: Khí thế dũng mãnh của cuộc kháng chiến chống Pháp ở Việt Bắc (8 câu đầu) - Bức tranh toàn cảnh quân dân ra trận (2 câu đầu) Từ láy: “rầm rập, so sánh: “như là đất rung” (phóng đại) khí thế hào hùng, sôi sục. - Có nhiều lực lượng tham gia (4 câu tiếp) + Bộ đội: ra trận với số lượng đông đảo “điệp điệp, trùng trùng” (từ láy), mang theo lí tưởng, quyết tâm đánh giặc cứu nước. + Dân công: cùng ra trận với ý chí phi thường, sức mạnh to lớn (hình ảnh ường điệu “bước chân nát đá”), + Đoàn xe quân sự: những đoàn xe nối nhau với “đèn pha bật sáng” đã quét sạch màn sương đêm dày đặc của núi rừng  Tả thực, tượng trưng niềm lạc quan tin tưởng vào ngày mai chiến thắng.
12. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 2. Lập dàn ý *Luaän ñieåm 2: Khí thế chiến thắng ở các chiến trường khác (4 câu sau) - Điệp từ “vui”, nhịp thơ nhanhtâm trạng hân hoan, hồ hởi. - Từ “vui” + các từ chỉ phương hướng: về, từ, lên +liệt kê các địa danh +nhịp thơ hối hả  chiến thắng dồn dập từ nhiều nơi đưa về: từ Nam ra Bắc, từ miền xuôi đến miền ngược, địa bàn nhỏ đến căn cứ lớn c. Kết bài: - Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ Nghệ thuật điêu luyện trong việc sử dụng thể thơ lục bát (từ ngữ, hình ảnh, biện pháp trùng điệp, so sánh, cường điệu; giọng thơ hào hùng, tính sử thi ) - Đánh giá phong cách thơ Tố Hữu, giá trị của bài thơ (nếu có )
13. III. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ 3. Các bước làm bài văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ a. B1: Đọc kĩ đề, t×m hiÓu s©u vÒ bµi th¬, đoạn thơ c¶ hai ph­ương diÖn néi dung vµ nghÖ thuËt. ( Chó ý ph©n tÝch nh÷ng tõ ng÷, h×nh ¶nh, chi tiÕt nghÖ thuËt tiªu biÓu.) b. B2: LËp dµn ý cho bµi ph©n tÝch theo c¸c luËn ®iÓm ®· t×m được. + Có thể bổ ngang: phân tích từng khổ, từng dòng. + Có thể bổ dọc bài thơ: phân tích theo hình tượng, theo nội dung xuyên suốt bài thơ. + Chú ý những hình ảnh biểu tượng, những lối nói ví von so sánh, những biện pháp nghệ thuật tiêu biểu. + Cần bám sát từ ngữ, âm thanh, vần, nhịp điệu, cấu tứ, của bài thơ để phân tích. c. B3: Viết bài d. B4: Kiểm tra, chỉnh sửa (nếu có) *Chú ý: Nếu là đoạn thơ cần lưu ý vị trí đoạn thơ; Ý nghĩa đoạn thơ (đặt trong bài thơ).
14. 4. Dàn ý bài văn nghị luận văn học (phân tích thơ) •• Giới thiệu khái quát về tác giả (vị trí, phong cách,...) •• Giới thiệu khái quát về tác phẩm (hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, ) MỞ BÀI •• Nội dung đề bài yêu cầu (đề vấn đề nghị luận) •• Giới hạn dẫn chứng •• Luận điểm 1 (nội dung chính của đoạn thơ) •• + Dẫn đoạn thơ cần phân tích •• + Phân tích đoạn thơ (nghệ thuật → nội dung) THÂN BÀI •• + Đánh giá đoạn thơ vừa phân tích: nội dung, nghệ thuật; nét đặc sắc; thành công của tác giả. •• Luận điểm 2 (tiến hành các bước như luận điểm 1) •• Luận điểm 3 (tiến hành các bước như luận điểm 1) ••  Đánh giá chung về nội dung và nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ. •• + Liên hệ, mở rộng, nâng cao vấn đề (nếu có). •• Khái quát lại vấn đề cần nghị luận. KẾT BÀI •• Đánh giá thành công về nghệ thuật, giá trị của tác phẩm, đóng góp của tác giả (nếu có).
15. IV. LUYỆN TẬP §Ò bµi: H·y ph©n tÝch ®o¹n th¬ sau trong bµi "Trµng giang" cña Huy CËn: “Líp líp m©y cao ®ïn nói b¹c, Chim nghiªng c¸nh nhá: bãng chiÒu sa Lßng quª dîn dîn vêi con n­ước Kh«ng khãi hoµng h«n còng nhí nhµ”
16. IV. LUYỆN TẬP Gôïi yù - Ñoaïn thô laø ñoaïn cuoái trong baøi thô “Traøng giang” cuûa Huy Caän. - Caàn phaân tích noãi buoàn meânh mang cuûa nhaø thô ñöôïc theå hieän qua hình aûnh cuûa caûnh vaät thieân nhieân : + Caùnh chim nhoû giöõa trôøi chieàu. + Maây trôøi baûng laûng + Phaân tích nhöõng töø laùy: “lôùp lôùp”, “dôïn dôïn” + So saùnh vôùi hai caâu thô cuûa Thoâi Hieäu: Queâ höông khuaát boùng hoaøng hoân Treân soâng khoùi soùng cho buoàn loøng ai
17. NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ Dặn dò - Nắm vững dàn ý chung của bài văn nghị luận văn học. - Rèn thêm kĩ năng lập dàn ý. - Chuẩn bị bài mới: “Luật thơ”