Bài giảng Ngữ văn Lớp 10 - Tiết 38: Rèn kĩ năng phân tích thơ trung đại

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn Lớp 10 - Tiết 38: Rèn kĩ năng phân tích thơ trung đại

1. RÈNRÈN KĨKĨ NĂNGNĂNG PHÂNPHÂN TÍCHTÍCH THƠTHƠ TRUNGTRUNG ĐẠIĐẠI
2. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: - Củng cố kiến thức về dạng văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ, nắm vững nội dungcác kĩ năng nghị luận cho dạng đề này - Biết cách và vận dụng thành thạo các kĩ năng làm bài văn nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ - Bồi dưỡng khả năng cảm thụ thơ và tư duy logic khi viết bài văn nghị luận về bài thơ, đoạn thơ
3. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI I. TÌM HIỂU VỀ THƠ TRUNG ĐẠI - Thơ trữ tình trung đại được ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến . - Nó phản ánh thực tế lịch sử xã hội phong kiến từ thế kỷ X đến hết thế kỷ XIX, đặc biệt là những biến động của xã hội và thân phận con người. - Chủ đề xuyên suốt như sợi chỉ đỏ của thơ Trung đại Việt Nam là cảm hứng yêu nước và cảm hứng nhân đạo. - Phân tích thơ Trung đại cần chú ý quan điểm “ Thi dĩ ngôn chí”, “văn dĩ tải đạo” cùng với các thi liệu: điển cố, điển tích, bút pháp ước lệ, tượng trưng.
4. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI II. CÁC KĨ NĂNG NGHỊ LUẬN VỀ THƠ 1. Kỹ năng tìm hiểu đề Xác định đúng yêu Dự kiến thao tác Xác định phạm vi cầu của đề (vấn đề lập luận được sử tư liệu dẫn chứng nghị luận) dụng trong bài
5. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI II. CÁC KĨ NĂNG NGHỊ LUẬN VỀ THƠ 2. Kỹ năng lập dàn ý Cần nắm chắc Tìm hệ thống Triển khai hệ thống yêu cầu của đề luận điểm, luận ý đó theo một trật bài cứ và sắp xếp tự hợp lý, có trọng tâm
6. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI II. CÁC KĨ NĂNG NGHỊ LUẬN VỀ THƠ 3. Kỹ năng lập luận Xác định luận Tìm luận cứ sắp xếp luận điểm điểm chính xác, xác đáng, luận cứ sao cho rõ ràng thuyết phục chặt chẽ, thuyết phục
7. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI Giải thích Phân tích 4. Kỹ Chứng minh năng vận dụng các thao tác Bình luận lập luận So sánh Bác bỏ
8. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI Mỗi đoạn văn nghị luận thường là một đoạn ý, làm rõ cho một luận điểm trong bài văn nghị luận 5. Kỹ năng viết đoạn văn nghị luận Cần lựa chọn luận điểm, luận cứ và hình thức lập luận để bài viết đạt hiệu quả
9. III/ DÀN Ý CHUNG KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN 1 BÀI THƠ, ĐOẠN THƠ •• Giới thiệu khái quát về tác giả (vị trí, phong cách,...) •• Giới thiệu khái quát về tác phẩm (hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, ) MỞ BÀI •• Nội dung đề bài yêu cầu (đề vấn đề nghị luận) •• Giới hạn dẫn chứng •• Luận điểm 1 (nội dung chính của đoạn thơ) •• + Dẫn đoạn thơ cần phân tích •• + Phân tích đoạn thơ (nghệ thuật → nội dung) •• + Đánh giá đoạn thơ vừa phân tích: nội dung, nghệ thuật; nét đặc sắc; THÂN BÀI thành công của tác giả. •• Luận điểm 2 (tiến hành các bước như luận điểm 1) •• Luận điểm 3 (tiến hành các bước như luận điểm 1) ••  Đánh giá chung về nội dung và nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ. •• + Liên hệ, mở rộng, nâng cao vấn đề (nếu có). •• Khái quát lại vấn đề cần nghị luận. KẾT BÀI •• Đánh giá thành công về nghệ thuật, giá trị của tác phẩm, đóng góp của tác giả (nếu có).
10. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI IV. THỰC HÀNH: Lưu ý: Các dạng đề thường gặp: - Đề có định hướng (nêu cụ thể vấn đề nghị luận ở đề) - Đề không có định hướng (phân tích đơn thuần, không có vấn đề nghị luận cụ thể)
11. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI IV. THỰC HÀNH: Đề 1: Phân tích bài thơ “Tỏ lòng”- Phạm Ngũ Lão 1/MỞ BÀI - Giới thiệu về tác giả Phạm Ngũ Lão - Tác phẩm “ Tỏ lòng” ( HCST, XX ) - Nêu vấn đề nghị luận: Vẻ đẹp của quân đội thời Trần và nhân cách cao đẹp của nhà thơ. ( Dẫn thơ) 2/THÂN BÀI a/Luận điểm 1: Vẻ đẹp của quân đội thời Trần * Luận cứ 1: Vẻ đẹp của tráng sĩ thời Trần (câu 1) - Tư thế: “Hoành sóc” (cầm ngang ngọn giáo trấn giữ đất nước)  tư thế hiên ngang, lẫm liệt - Không gian: “Giang sơn”  không gian bao la, kì vĩ - Thời gian: “Kháp kỷ thu” (đã mấy thu)  thời gian không xác định (thời gian dài) → Vẻ đẹp hào hùng, mang tầm vóc vũ trụ , với tư thế, kì vĩ , hiên ngang của người trai thời Trần
12. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI IV. THỰC HÀNH: 1/MỞ BÀI 2/THÂN BÀI * Luận cứ 2: Khí thế của quân đội nhà Trần ( câu 2) - H/ảnh “ ba quân”  quân đội thời Trần - Hình ảnh so sánh, ẩn dụ : ba quân mạnh như hổ báo  sức mạnh phi thường - Hình ảnh ước lệ “khí thôn ngưu”  cách nói cường điệu  khí thế dũng mãnh, ào ào ra trận  khí thế mạnh mẽ của quân đội nhà Trần  Đánh giá luận điểm: Lời thơ súc tích, hình ảnh thơ hoành tránh  vẻ đẹp của người anh hùng vệ quốc mang tầm vóc thời địa  vẻ đẹp “Hào khí Đông A”.
13. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI IV. THỰC HÀNH 1/MỞ BÀI 2/THÂN BÀI b/ Luận điểm 2: Nỗi lòng của nhà thơ * Luận cứ 1: “Chí” của người anh hùng: Khát khao lập công, lập danh → Khát khao được cống hiến , đóng góp cho đất nước * Luận cứ 2: “Tâm” của người anh hùng. - Điển tích “ Vũ hầu - Từ “ thẹn” → Nỗi “thẹn” nhằm tôn cao nhân cách cao đẹp của PNL một con người có lí tưởng, hoài bão, luôn khiêm nhường Đánh giá LĐ2: Giọng thơ trữ tình, sâu lắng, giàu cảm xúc tấm lòng cao đẹp mong mỏi, khát vọng muốn được cống hiến nhiều hơn cho đất nước → lí tưởng, nhân cách sáng ngời của PNL
14. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI IV. THỰC HÀNH 1/MỞ BÀI 2/THÂN BÀI 3/KẾT BÀI - Đánh giá chung về nghệ thuật và nội dung - Gía trị của bài thơ, đóng góp của tác giả (nếu có)
15. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI IV. THỰC HÀNH: Đề 1: Phân tích bức tranh ngày hè trong bài thơ “ Cảnh ngày hè” của Nguyễn Trãi 1/MỞ BÀI - Giới thiệu tác giả Nguyễn Trãi - Tác phẩm “ cảnh ngày hè” ( HCST, XX ) - Vấn đề nghị luận “bức tranh ngày hè” + Dẫn thơ 2/THÂN BÀI * Đoạn khái quát: Hoàn cảnh và tâm trạng nhà thơ mở lòng ra đón nhận thiên nhiên ( câu 1) * LĐ 1: Cảnh thiên nhiên ngày hè : rực rỡ, sinh động, tràn đầy sức sống ( câu 2,3,4)  Những động từ “ đùn đùn, giương, phun, tiễn” gợi sự mát mẻ, sức sống căng tràn, không kìm lại được phải tuôn trào ra.  Màu sắc: xanh, đỏ, hồng gợi nét đẹp thanh tao, đầy màu sắc Đánh giá luận điểm 1: Nhịp thơ thay đổi 2/2/3 , 3/4 tạo nên khung cảnh thiên nhiên ngày hè rực rỡ, tràn đầy sức sống  tình yêu thiên nhiên của tác giả.
16. RÈN KĨ NĂNG PHÂN TÍCH THƠ TRUNG ĐẠI IV. THỰC HÀNH: Đề 1: Phân tích bức tranh ngày hè trong bài thơ “ Cảnh ngày hè” của Nguyễn Trãi 1/MỞ BÀI 2/THÂN BÀI * LĐ 2: Bức tranh cuộc sống làng chài : bình dị mà sinh động ( câu 5,6)  Thời gian: buổi chiều  Từ láy tượng thanh: “ lao xao- chợ cá”, “ dắng dỏi – cầm ve ”, đảo ngữ  gợi cuộc sống sinh hoạt đời thường , không khí nhộn nhịp, đầy sức sống của làng quê chiều hè → gợi lên cuộc sống yên vui, no đủ ▪ Thời gian “ lầu tịch dương”: cuối ngày → cuộc sống vẫn mở ra Đánh giá LĐ2: Bức tranh thiên nhiên, cuộc sống được cảm nhận tinh tế, bao quát → Tình yêu thiên nhiên, cuộc sống mãnh liệt của tác giả 3/KẾT BÀI - Đánh giá chung về nghệ thuật và nội dung - Gía trị của bài thơ, đóng góp của tác giả (nếu có)
17. V. LUYỆN TẬP (Bài tập về nhà) - Viết hoàn chỉnh Mở bài, Kết bài cả 2 đền bài trên. - Chọn 1 luận điểm bất kì viết đoạn văn phân tích thơ.