Bài giảng Ngữ văn Lớp 10 - Chủ đề tích hợp: Truyện dân gian Việt Nam - Bài: Tấm cám (Cổ tích)

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn Lớp 10 - Chủ đề tích hợp: Truyện dân gian Việt Nam - Bài: Tấm cám (Cổ tích)

1. TẤM CÁM (Cổ tích)
2. TẤM CÁM I. TÌM HIỂU CHUNG 1/ Truyện cổ tích TP tự sự dân gian a/ Khái niệm kể về số phận con người bình Truyện cổ tích thường (người mồ côi, người em, người dũng sĩ, chàng ngốc, ) thể hiện quan niệm và mơ ước của nhân dân về hạnh phúc và công bằng xã hội.
3. TẤM CÁM I. TÌM HIỂU CHUNG 1/ Truyện cổ tích b/ Phân loại: Cổ tích thần kì Có 3 loại: Cổ tích loài vật Cổ tích sinh hoạt Truyện cổ tích thần kì có nội dung phong phú nhất và chiếm số lượng nhiều nhất, là loại truyện tiêu biểu nhất cho truyện cổ tích nói chung. Tấm Cám thuộc kiểu truyện về người mồ côi trong truyện cổ tích thần kì.
4. TẤM CÁM I. TÌM HIỂU CHUNG I 1/ Truyện cổ tích c. Đặc trưng của truyện cổ tích thần kì Các yếu tố thần kì phép màu biến hóa, tiên, bụt, Nhân vật chính người bình thường hoặc bất hạnh Mâu thuẫn thường gặp gia đình (anh/chị - em, mẹ ghẻ - con chồng ), xã hội (tốt - xấu, thiện – ác, ) Kết thúc truyện ở hiền gặp lành, ác giả ác báo
5. TẤM CÁM I. TÌM HIỂU CHUNG 2/ Tóm tắt truyện Tấm Cám Lừa Tấm tước đoạt yếm đỏ Giết chết cá Bống Tấm sống với mẹ con dì ghẻ, Không cho đi xem hội liên tục bị đối xử tệ bạc. Hóa thân vào chim Vàng Anh Tấm làm hoàng hậu, bị hại Hóa thân vào cây xoan đào chết nhiều lần. Hóa thân vào khung cửi Hóa thân vào quả thị Tấm trở về cung, trừng trị mẹ con Cám.
6. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 1/ Thân phận đau khổ đến khi trở thành Hoàng hậu của Tấm: a/ Thân phận đau khổ : - Mồ côi cha mẹ → thiếu tình thương - Sống cùng mẹ ghẻ và em cùng cha khác mẹ → bị hắt hủi, hành hạ, ghen ghét, hãm hại - Làm lụng quần quật “ thái khoai, vớt bèo, chăn trâu, giã gạo ” → phục vụ lợi ích cho mẹ con Cám
7. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 1/ Thân phận đau khổ đến khi trở thành Hoàng hậu của Tấm: 1/ Thân phận đau khổ : - Mẹ con Cám nhẫn tâm lừa gạt Tấm hết lần này đến lần khác: + Chiếc yếm đỏ: ( vật chất) Niềm mơ ước của Tấm → siêng năng, chăm chỉ bắt tôm tép → phần thưởng Tấm xứng đáng được nhận Cám đánh lừa “trút hết tôm tép của Tấm vào giỏ” → mất hết thành quả lao động. Chỉ biết “ khóc hu hu”→ nỗi ấm ức, tức giận
8. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 1/ Thân phận đau khổ đến khi trở thành Hoàng hậu của Tấm: 1/ Thân phận đau khổ : + Con cá bống ( tinh thần) Người bạn tri kỉ, người thân yêu của Tấm → giành tình yêu thương, chăm sóc cho bống: cho bống ăn, trò chuyện với bống Mẹ con Cám lừa gạt Tấm “ chăn trâu đồng xa” → giết bống → cắt đứt niềm vui, niềm hạnh phúc của Tấm. Tấm “ òa lên khóc”→ đau đớn, xót xa, hụt hẫng
9. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 1/ Thân phận đau khổ đến khi trở thành Hoàng hậu của Tấm: 1/ Thân phận đau khổ : + Đi xem hội ( tinh thần) Mẹ con Cám bắt Tấm “ nhặt thóc ra thóc, gạo ra gạo” → không muốn cho Tấm đi trẫy hội → ích kỉ, nhẫn tâm cắt đứt quyền được hưởng niềm vui của Tấm Tấm chỉ biết “ khóc một mình” → tủi cho thân phận cô đơn, cô độc Được sự giúp đỡ của Bụt → đi xem hội → thử giày và trở thành hoàng hậu trước sự “ ngạc nhiên, hằn hộc” của mẹ con Cám. Tấm hiền lành, chăm chỉ nhưng yếu đuối thụ động. Mẹ con Cám cay nghiệt, độc ác
10. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 1/ Thân phận đau khổ đến khi trở thành Hoàng hậu của Tấm: 2/ Ý nghĩa của chi tiết kì ảo : Mất yếm đỏ → Bụt cho cá bống Mỗi lần Tấm khóc luôn nhận được sự giúp đỡ Mất cá bống → Bụt cho Tấm của Bụt niềm hi vọng Ước mơ đi hội bị dập tắt → Bụt cho chim sẽ giúp, cho quần áo đẹp → Tấm có cơ hội thành hoàng hậu Bụt là nhân vật trợ giúp → hiện thân của ước mơ, giúp nhân dân giải quyết khó khăn
11. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 2/ Quá trình đấu tranh giành lấy hạnh phúc của Tấm: a/ Nguyên nhân dẫn đến cái chết của Tấm : - Ngày giỗ cha, Tấm về quê cúng giỗ → bị mẹ con Cám hại chết → Tấm hóa thân để đấu tranh
12. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 2/ Quá trình đấu tranh giành lấy hạnh phúc của Tấm: b/ Quá trình hóa thân giành lấy hạnh phúc của Tấm : - Chim vàng anh: + Quấn quýt , quyến luyến bên vua → chứng minh cho tình yêu, nỗi nhớ + Cảnh cáo Cám “ phơi áo chồng tao rách áo chồng tao” → Sự hóa thân của một linh hồn trong trẻo, hồn hậu → bị giết → kiên quyết đấu tranh
13. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 2/ Quá trình đấu tranh giành lấy hạnh phúc của Tấm: b/ Quá trình hóa thân giành lấy hạnh phúc của Tấm : - Cây xoan đào: + Xòe bóng che mát cho vua → luôn yêu thương, chăm sóc, thủy chung với vua. + Khiêu khích Cám → bị hủy hoại → kiên quyết đấu tranh để giành quyền sống
14. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 2/ Quá trình đấu tranh giành lấy hạnh phúc của Tấm: b/ Quá trình hóa thân giành lấy hạnh phúc của Tấm : - Khung cửi: + Cất tiếng giành lại hạnh phúc, đe dọa, tố cáo tội ác của Cám “ cót ca cót két chị khoét mắt ra” + Cám đốt khung cửi để dập tắt sức sống của Tấm → Sức sống ngày càng mãnh liệt hơn
15. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 2/ Quá trình đấu tranh giành lấy hạnh phúc của Tấm: b/ Quá trình hóa thân giành lấy hạnh phúc của Tấm : - Cây thị - Tấm ẩn mình trong quả thị: + Hóa thân mộc mạc, giản dị + Hương thơm quả thị → tượng trưng cho tấm lòng thơm thảo của Tấm + Tấm có cuộc sống bình yên, hạnh phúc, đời thường bên bà lão Tấm trở nên mạnh mẽ, quyết liệt đấu tranh giành lấy hạnh phúc
16. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 2/ Quá trình đấu tranh giành lấy hạnh phúc của Tấm: c/ Ý nghĩa các lần hóa thân của Tấm : - Sức sống mãnh liệt không thể bị tiêu diệt của Tấm – cái thiện - Cái thiện không thể mãi chịu oan ức mà phải tìm cách vùng dậy tiêu diệt cái ác - Phản ánh tích chất gay gắt, quyết liệt trong cuộc đấu tranh giữa thiện- ác
17. TẤM CÁM II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 3/ Ý nghĩa của kết thúc truyện: - Tấm trở lại kiếp người, “xinh đẹp hơn xưa” - Trừng trị mẹ con Cám - Có cuộc sống hạnh phúc bên nhà Vua - Chiến thắng là tất yếu của cái thiện đối với cái ác - Thể hiện quan niệm “ở hiền gặp lành”, “ ở ác gặp dữ”
18. TẤM CÁM III. TỔNG KẾT 1. Nghệ thuật 2. Ý nghĩa văn bản - Xây dựng những mâu thuẫn, Truyện Tấm Cám ngợi xung đột ngày càng tăng ca sức sống bất diệt, sự trỗi - Xây dựng nhân vật theo hai dậy mạnh mẽ của con tuyến đối lập cùng tồn tại và người và cái thiện trước sự song song phát triển. Ở đó, vùi dập của kẻ xấu, cái ác, bản chất của từng tuyến nhân đồng thời thể hiện niềm tin vật được nhấn mạnh, tô đậm của nhân dân vào công lí - Kết cấu: nhân vật phải trải và chính nghĩa qua nhiều hoạn nạn mới tìm được hạnh phúc