Sáng kiến kinh nghiệm Vận dụng dạy học liên môn theo chủ đề tích hợp: Áp dụng bài Sông nước Cà Mau Ngữ văn 6 Tập 2

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Vận dụng dạy học liên môn theo chủ đề tích hợp: Áp dụng bài Sông nước Cà Mau Ngữ văn 6 Tập 2

1. MỤC LỤC A. PHẦN MỞ ĐẦU..................................................................................... 4 I. Bối cảnh của đề tài 4 .................................................................................... II. Lý do chọn đề 4 tài...................................................................................... III. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng khảo sát, thực 6 nghiệm....................... IV. Mục đích nghiên 6 cứu.............................................................................. V. Đổi mới trong kết quả nghiên 7 cứu............................................................ B. PHẦN NỘI DUNG................................................................................. 7 I. Cơ sở lý 7 luận.............................................................................................. II. Thực trạng của vấn 8 đề.............................................................................. III. Các biện pháp tiến 9 hành.......................................................................... IV. Kết quả mang lại của sáng 18 kiến.............................................................. V. Khả năng ứng dụng và triển khai của sáng 19 kiến...................................... VI. Ý nghĩa của sáng 20 kiến............................................................................. C. KẾT LUẬN............................................................................................. 20 I. Bài học kinh 20 nghiệm.................................................................................. - 1 -
2. II. Những kiến nghị, đề 20 xuất......................................................................... Tài liệu tham khảo, đồ dùng dạy 22 học............................................................ DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT TT Nội dung Viết tắt 1 Trung học cơ sở THCS 2 Giáo viên GV 3 Học sinh HS 4 Giao dục công dân GDCD 5 - 2 -
3. BÁO CÁO TÓM TẮT SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến kinh nghiệm Vận dụng dạy học liên môn theo chủ đề tích hợp–Ap dụng bài Sông nước Cà Mau Ngữ văn 6 – Tập 2. 2. Những giải pháp cũ trước đây. - Những năm trước đây, phương pháp cũ thường hay làm là: Giờ dạy văn bản giáo viên thường hỏi, học sinh trả lời rồi chép lại nội dung làm cho giờ dạy nhàm chán, rập khuôn không gây được hứng thú học tập cho học sinh. Tiết dạy chưa có sự triển khai rộng khắp. Bên cạnh đó giáo viên cứ nghĩ rằng để học bài tốt chỉ cần cho học sinh về nhà soạn bài là được mà quên mất đến đối tượng học sinh và phương pháp chuẩn bị của học sinh. Về nhà học sinh nắm chưa chắc một số nét về nội dung và nghệ thuật của văn bản,chưa biết tích hợp với các môn học khác. Từ đó việc các em vận dụng các văn bản vào học tập ngữ văn và sử dụng nó hằng ngày chưa có hiệu quả, dẫn đến kết quả đạt được chưa cao. 3. Mục đích của giải pháp sáng kiến ngày. Mục đích mà tôi viết sáng kiến này nhằm cung cấp kiến thức, bổ sung, mở rộng vốn hiểu biết về tri thức văn miêu tả, củng cố và rèn kỹ năng cho học sinh cảm nhận được văn bản. Ngoài ra việc dạy học tích hợp liên môncũng tạo điều kiện phát huy tính tự học của học sinh. Có thể chuyển từ học nặng nề về tiêu hoá kiến thức sang học coi trọng việc vận dụng kiến thức. 4. Bảng mô tả giải pháp sáng kiến. 4.1.Thuyết minh giải pháp mới. 4.2.Thuyết minh về khả năng áp dung của sáng kiến. 4.3.Các tài liệ kèm theo: Không có. 4.4.Cam kết: Tôi cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền. - 3 -
4. A.PHẦN MỞ ĐẦU: 1.Bối cảnh của đề tài: Trước yêu cầu đặt ra của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa hội nhập Quốc tế xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ở nước ta trong giai đoạn hiện nay thì đổi mới căn bản, toàn diện, Giáo dục và Đào tạo là một vấn đề khách quan và tất yếu. Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo gồm: Đổi mới tư duy, đổi mới mục tiêu đào tạo, hệ thống tổ chức, loại hình giáo dục đào tạo nội dung, phương pháp dạy và học...Nghị quyết số 29 NQ/TW, Hội nghị TW 8( Khóa XI) và “Chuyển quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất ngườ học”. Một trong những nội dung dạy học phát triển năng lực, phẩm chất người học là dạy học tích hợp liên môn. Quan điểm dạy học tích hợp liên môn mà định hướng trong đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, bước chuyển từ cách tiếp cận nội dung giáo dục sang tiếp cận năng lực nhằm tạo con người có phẩm chất tri thức mới, năng động, sáng tạo khi giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống. Thực tế, vấn đề dạy học tích hợp trong chương trình cấp học đã và đang diễn ra ở các cơ sở giáo dục, trên địa bàn Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo cũng như các Quốc gia trên thế giới cùng quan tâm với phương châm theo định hướng của UNESCO gồm 4 trụ cột: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình”. Muốn có cái nhìn bao quát hơn, sâu hơn về kiến thức giữa các môn học với nhau theo quan niệm “tích hợp” luôn đặt ra trong thực tiễn dạy học hiện nay ở mỗi môn học có một đặc trưng riêng nhưng tất cả đều hướng đến để phục vụ cho con người, cho cuộc sống. Nên các môn học không đơn lẻ mà có sự gắn kết với nhau tạo nên sự đa dạng về sắc màu của cuộc sống của sự sáng tạo. (Theo Nguyễn Xuân Thành – Phó vụ trưởng Vụ GD trung học- Bô GD và ĐT) Cái cơ bản của việc dạy học môn Ngữ Văn là dạy theo đặc trưng thể loại- chủ yếu hình thành kĩ năng sống và hoàn thiện dần cho học sinh: chân - thiện -mĩ. Từ lâu chúng ta đang thực hiện dạy học tích hợp phân môn. Trong Văn có Tiếng Việt, có Tập làm Văn và ngược lại. Nếu thực hiện phương pháp dạy như vậy thì học sinh chỉ dừng lại ở kiến thức có tính chất biệt lập. Đặt trong nhiệm vụ chung của đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy học Ngữ Văn nói riêng thì vấn đề dạy học tích hợp liên môn là rất cần thiết và quan trọng. Đó là một trong những phương pháp dạy học tích cực- xâu chuỗi kiến thức tổng hợp, học sinh dễ dàng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. Và đây cũng là phương pháp dạy học mà nhiều giáo viên còn trăn trở, tìm tòi và đặt ra - 4 -
5. bao nhiêu câu hỏi thắc mắc.... Trước tình hình đó, chúng tôi mạnh dạn đề xuất và đưa ra ý kiến nhỏ để góp phần vào phương pháp dạy học mới.: Vận dụng dạy học liên môn theo chủ đề tích hợp - áp dụng bài Sông nước Cà Mau. II. Lí do chọn đề tài: Song song với sự đổi mới về mọi mặt của cả nước, ngành giáo dục Thạch Hà đang có những chuyển biến rõ rệt. Những năm gần đây phòng giáo dục đã có những đổi mới mạnh mẽ trong tư tưởng, mục tiêu đào tạo, đặc biệt là chú trọng đổi mới phương pháp dạy học. Bởi đổi mới phương pháp dạy học có tầm quan trọng đặc biệt trong dạy học. Nhìn chung các môn học đã có sự thay đổi phương pháp dạy học khá rõ nhờ ứng dụng công nghệ thông tin, song quá trình đổi mới này chưa đồng bộ, mới chỉ là ứng dụng công nghệ vào dạy học thôi chứ chưa phải là phương pháp mới. Vậy làm thế nào tìm ra phương pháp dạy và học thích hợp để học sinh tiếp thu bài một cách tốt nhất, phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên chứ không thụ động theo sự áp đặt của thầy cô. Với môn Ngữ văn việc áp dụng phương pháp mới còn gặp nhiều khó khăn hơn. Nhất là các em ít có cơ hội tiếp xúc với mọi thông tin mới, các em thiếu tự tin khi đưa ra những suy nghĩ của mình. Rất nhiều giáo viên còn bộc lộ sự lúng túng trong việc đổi mới phương pháp dạy học,nhất là tích hợp liên môn vào một văn bản cụ thể. Trên thực tế, ở đơn vị chúng tôi đã được tiếp thu rất nhiều chuyên đề của Sở, của phòng giáo dục và đã được kiểm tra, đánh giá. Đặc biệt Phòng Giáo dục Thạch Hà đã tổ chức chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học từ cách soạn bài, cách ra đề, đánh giá kết quả. Chuyên đề rất có ý nghĩa đối với mỗi giáo viên đứng lớp. Trường chúng tôi cũng thường xuyên tổ chức các buổi chuyên đề trong tổ, nhóm để tìm ra phương pháp dạy học thích hợp cho từng tiết dạy, từng thể loại văn bản. Chúng tôi nhận thấy việc đổi mới phương pháp dạy học phải tùy theo từng kiểu bài, từng dạng bài không nên máy móc cứ phải thảo luận nhóm, phiếu học tập mới là đổi mới. Làm thế nào để học sinh xây dựng bài sôi nổi, có hứng thú với bài học, đặc biệt làm cho các em thích văn, yêu văn. Đây cũng chính là lí do mà tôi chọn đề tài: “ Vận dụng dạy học liên môn theo chủ đề tích hợp- áp dụng bài Sông nước Cà Mau” Khảo sát các tiết học về văn bản trong chương trình ngữ văn 6: Lớp Tiết Văn bản . - 5 -
6. 77 Sông nước Cà Mau Lớp 78 Sông nước Cà Mau 6 Qua các bài học trên, học sinh được cung cấp một khối lượng kiến thức khá phong phú, bổ sung, mở rộng vốn hiểu biết về tri thức văn học ; được củng cố và rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản theo đúng đặc trưng thể loại . Dạy học nhóm và tích hợp liên môn văn bản này cũng là đảm bảo thực hiện đúng quan điểm dạy học hiện đại: Tạo điều kiện và phát huy tính tự học của học sinh mới là nhân tố quyết định sự phát triển của bản thân học sinh . Từ những lí do trên tôi đã tìm hiểu, rút kinh nghiệm từ bản thân và đồng nghiệp để tìm ra một cách thức dạy phù hợp với đặc trưng bộ môn và phù hợp với tiết . Làm thế nào để cho giáo viên gợi ra cho học sinh và các em tự hiểu và cảm nhận được về thiên nhiên và sông ngòi vùng cà mau rồi vận dụng nó một cách hiệu quả vào các môn học khác? Tôi đã dạy văn bản này ở 2 lớp trong 2 năm học vừa qua, đã có những lần thất bại, tiết dạy không như mong muốn, tôi đã trăn trở, suy nghĩ rút ra được một số kinh nghiệm để dạy bài này có hiệu quả hơn. Tôi xin mạnh dạn đưa ra để các bạn đồng nghiệp tham khảo góp ý và xây dựng. III. Phạm vi và đối tượng khảo sát thực nghiệm: 3.1.Phạm vi áp dụng của đề tài: - Phạm vi: Các lớp 6A, 6D trường THCS Phan Huy Chú nơi tôi công tác và giảng dạy. 3.2.Đối tượng nghiên cứu của đề tài: - Đối tượng: Văn bản “Sông nước Cà Mau” (Tiết 77+ 78) trong chương trình Ngữ văn 6 THCS. IV. Mục đích nghiên cứu: Rõ ràng việc triển khai làm sáng kiến kinh nghiệm này của bản thân tôi là vì một số lí do sau: - Nghiên cứu văn bản: “Sông nước Cà mau”, nghiên cứu kĩ hướng dẫn dạy học văn bản này của sách giáo viên Ngữ văn lớp 6, từ đó đưa ra định hướng khai thác văn bản này. - Dự giờ dạy các tiết dạy văn bản “Sông nước Cà mau” của đồng nghiệp trong trường để rút ra được những khó khăn, thuận lợi và thực trạng dạy học bài này trong chương trình Ngữ văn lớp 6 hiện nay. - 6 -
7. - Đưa ra một phương án dạy học văn bản này mà bản thân cho là phù hợp và hiệu quả. Nghiên cứu góp một phần nhỏ vào việc đổi mới trong quá trình dạy tục ngữ.Vì những điều này,tôi mạnh dạn viết sáng kiến kinh nghiệm này nhằm mục đích trao đổi với đồng nghiệp của mình. V. Điểm mới trong quá trình nghiên cứu: Trong quá trình dạy học tôi đã đưa ra các phương pháp: - Phương pháp nghiên cứu lí thuyết - Phương pháp phân tích - Phương pháp trao đổi thực nghiệm - Phương pháp thực hành Đặc biệt tôi còn sử dụng phương pháp dạy học liên môn theo chủ đề.Khi sử dụng phương pháp này tôi thấy phát huy được rất nhiều tính tích cực của học sinh,học sinh học bài sôi nổi hơn,ý thức tự giác cao hơn,giờ học có hiểu quả cao hơn,phù hợp với việc dạy học theo hướng hiện đại. Đặc biệt định hướng gợi mở cho học sinh cảm nhận theo cấp độ từ đơn giản đến phức tạp từ đó giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về văn bản.Ngoài ra,tôi sử dụng thêm thao tác so sánh,đối chiếu các phân môn và các môn học khác như: Giao dục công dân,Địa lý,,Âm nhạc,Mỹ Thuật, Sinh học. Đây là một trong những phương pháp và cách tiếp cận mới nên gây được sự hứng thú cho cả giáo viên và học sinh.Và trong quá trình giảng dạy nhờ sự kết hợp giữa giảng,ghi bảng và sự nhịp nhàng giữa các phần một cách linh hoạt làm cho bài giảng thành công hơn. Qua thực tế bài dạy,tôi đúc rút ra một số kinh nghiệm xin đưa ra đây để mọi người cùng tham khảo. B. PHẦN NỘI DUNG I. Cơ sở lý luận : - Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa ra những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy học các môn học: Tích hợp giáo dục, đạo đức, lối sống, giáo dục pháp luật, giáo dục chủ quyền quốc gia, biên giới biển đảo.. - Dạy học tích hợp liên môn là phải xác định các nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học. - 7 -
8. + Khi tiến hành dạy học tích hợp liên môn chúng ta đã xác định được các chủ đề có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh. Do đó tạo được động cơ, hứng thú học tập cho học sinh. Hơn nữa học sinh được tăng cường khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức máy móc, thụ động. Học sinh không nhàm chán do học sinh đã được học ở các môn khác. Nhờ đó cho phép chúng ta rút ngắn thời gian trong dạy học bộ môn vừa tăng cường khôi lượng, chất lượng cho bài dạy. + Trong dạy học tích hợp liên môn, kiến thức được vận dụng từ các môn học khác, do vậy để có thể tiếp cận, hiểu sâu các chủ đề thì người học phải tìm đọc tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau, phải tư duy tích cực, biết liên hệ và hiểu rộng hơn và cảm thấy tự tin hơn khi giải quyết các tình huống trong thực tiễn. + Dạy học tích hợp, liên môn giúp cho giờ học sôi nổi, sinh động hơn bởi tính liên hệ thực tiễn. Giữa các môn học có quan hệ gần gũi với nhau: Khoa học tự nhiên gồm: Toán, lý, hóa, sinh; khoa học xã hội gồm văn, sử, địa, giáo dục công dân, âm nhạc, mĩ thuật...sẽ có sự hỗ trỡ lẫn nhau trong quá trình dạy học. (Bài phát biểu của ông Nguyễn Xuân Thành – Phó vụ trưởng Vụ GD trung học Bộ GD và ĐT về việc dạy học tích hợp liên môn) Như vậy, dạy học tích hợp liên môn sẽ giúp cho học sinh có năng lực giải quyết tốt các tình huống trong thực tiễn cuộc sống. Đồng thời rút ngắn thời gian dạy học mà vẫn đảm bảo yêu cầu về kiến thức. II. Cơ sở thực tiễn: a: Đối với giáo viên: Những vướng mắc cụ thể: - Một số giáo viên áp dụng phương pháp dạy học tích hợp liên môn nhưng còn khiên cưỡng, còn hình thức và cứng nhắc. - Có những giáo viên, do chưa hiểu ý nghĩa của việc tích hợp liên môn nên ôm đồm, đi sâu quá.. Bài dạy thường lệch kiến thức trọng tâm và thậm chí cháy giáo án. Ngược lại, nhiều giáo viên tích hợp quá sơ sài; tích hợp không đúng lúc, đúng chỗ; tích hợp còn vụn vặt... chính vì vậy hiệu quả bài dạy chưa cao. Những vướng mắc trên do đâu? Theo tôi xuất phát từ những nguyên nhân cơ bản sau: + Kỹ năng nắm kiến thức liên môn chưa vững, chưa đồng đều. + Một số giáo viên đã vận dụng phương pháp tích hợp lên môn nhưng còn gò ép, còn mang hình thức, chưa thực sự mềm mỏng, linh hoạt trong khi tiến hành các khâu, các bước. - 8 -
9. + Khâu chuẩn bị bài của giáo viên còn sơ sài, chưa chu đáo, chưa bài bản. + Dặn dò cho học sinh chuẩn bị bài còn sơ sài, còn qua loa, đại khái. Chỉ vài ba câu: Đọc kỹ tác phẩm, trả lời câu hỏi sách giáo khoa... b: Học sinh: Vấn đề tích hợp liên môn được thực hiện các năm vừa qua trong các môn học nói chung và trong môn Ngữ Văn nói riêng nhìn chung con mang tính hình thức. Nên việc lĩnh hội kiến thức của học sinh cũng như vận dụng để giải quyết các tình huống trong thực tiễn của cuộc sống vẫn chưa áp dụng được. Học sinh còn mơ hồ, còn thực hiện máy móc, đối phó qua sự chỉ đạo của giáo viên. Việc tiếp cận phương pháp học tích hợp liên môn ở bậc trung học chưa thật sự coi trọng. Cho dù phòng Giáo dục và Đào tạo đã triển khai chuyên đề về phương pháp này. Bởi thực ra chưa có một tài liệu nào hướng dẫn một cách cụ thể, giáo viên chủ yếu tự mày mò là chính. Trong khi đó đối với học sinh lớp 6, kiến thức bề rộng các môn học còn mỏng. Hơn nữa, với bộ môn Ngữ văn, dạy học chủ yếu bám vào đặc trưng thể loại nên ít nhiều học sinh còn lúng túng, vụng về trong việc soạn bài cũng như trong cách tiếp cận văn bản. Khó khăn chính trong việc thực hiện phương pháp tích hợp liên môn khi đọc hiểu một văn bản, giáo viên không khéo léo, linh hoạt có thể sẽ “bẻ gãy” bài giảng, “lạc mạch” ảnh hưởng đến cảm xúc của người dạy và người học. Từ thực tế dạy học ở chương trình Ngữ văn đối văn bản “Sông nước Cà Mau” của Đoàn Giỏi tôi nhận thấy (khi đã dạy hai lớp) học sinh còn: - Chưa nắm vững được kiến thức trọng tâm của văn bản. - Chưa thấy rõ được kiến thức của bài học liên quan như thế nào đối với các môn học khác. - Chưa có kỹ năng ứng dụng bài học vào thực tiễn cuộc sống. III. :CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ: Trước tình hình đó, để dạy một tiết đọc hiểu văn bản bằng phương pháp tích hợp liên môn cần phải đảm bảo những yêu cầu cơ bản sau: 1. Giáo viên: - Giáo viên cần phải tìm hiểu kiến thức liên môn ở giáo viên bộ môn khác.Về mặt này, giáo viên có thể thực hiện được một cách dễ dàng bởi đặc trưng của bậc THCS là giáo viên được đào tạo chuyên sâu theo từng bộ môn. - Cần thảo luận nhóm, trao đổi cùng đồng nghiệp để thống nhất nội dung tích hợp liên môn trong bài dạy. - 9 -
10. - Ngoài kiến thức chung cần chú ý xác định rõ: + Trọng tâm bài học. + Xác định được kiến thức nào cần tích hợp? Tích hợp với dung lượng như thế nào? -> Từ đó giúp giáo viên định hình tốt trong việc thiết kế giáo án cụ thể. 2. Học sinh: Thực hiện tốt các hướng dẫn, dặn dò của giáo viên yêu cầu. 3. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản: Sông nước Cà Mau – Đoàn Giỏi. Khi chọn văn bản “ Sông nước Cà Mau” của Đoàn Giỏi chúng tôi đã suy nghĩ đến vấn đề tích hợp ở đâu? Ở chỗ nào? Tích hợp ở mức độ nào? Hiệu quả của bài dạy? Sau đó đối tượng để thực hiện cho phù hợp với các câu hỏi đưa ra khi tích hợp. Sau khi nghiên cứu văn bản giáo viên định hướng cho học sinh tích hợp các môn học để học sinh chuẩn bị tâm thế trong việc tiếp thu nội dung bài học cũng như hợp tác cùng giáo viên ở tiết dạy trên lớp đạt hiệu quả cao.Với văn bản này tích hợp được các môn học: - Môn Địa lý: - Môn Sinh học. - Môn Giáo dục công dân. - Môn Âm nhạc. - Môn Mĩ thuật. 4. Giáo viên dự kiến những kiến thức trọng tâm của văn bản: Sông nước Cà Mau- Đoàn Giỏi. Bước 1: Khâu giới thiệu bài: Gv: Trình chiếu ảnh, bản đồ địa lý Việt Nam -> Giúp học sinh đi đến vùng đất Cà Mau để khám phá vẻ đẹp một cách nhanh nhất, hấp dẫn và sinh động nhất. Bước đầu tạo được sự hứng khởi trong việc tìm hiểu bài mới. Bước 2: Tìm hiểu chung văn bản. 1. Tìm hiểu tác giả, tác phẩm: Gv: Trình chiếu chân dung nhà văn Đoàn Giỏi và tác phẩm “ Đất rừng phương Nam”- Tác phẩm được chuyển thể thành phim “ Đất phương Nam” 2. Đọc: Gv rèn luyện giọng đọc nhẹ nhàng, nhấn mạnh một vài hình ảnh trong bài. - 10 -
11. 3. Phương thức biểu đạt. Gv cho học sinh xác định phương thức biểu đạt của văn bản. 4. Bố cục: Trình chiếu bố cục lên máy chiếu. Bước 3: Tìm hiểu chi tiết. 1 .Ấn tượng ban đầu về sông nước Cà Mau: Gv: Thông qua trang văn của nhà văn Đoàn Giỏi cùng hình ảnh trên máy chiếu giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ, hoang sơ, bí ẩn của Cà Mau ngay cái nhìn đầu tiên -> Từ đó giúp học sinh tự hào, yêu mến vùng đất cực Nam của Tổ quốc. ( Tích hợp liên môn môn Địa lý, môn Giáo dục công dân, môn Mĩ thuật) 2. Sông ngòi, kênh rạch: - Đặc điểm sông ngòi kênh rạch: -> Nhờ cách giải thích theo đặc điểm sinh học, học sinh hiểu được cách đặt tên theo đặc điểm riêng ở nơi đây. (Tích hợp môn Sinh học) - Dòng sông Năm Căn: + Đẹp, hùng vĩ, giàu có. + Nguyên sơ, hoang dã. Một địa danh xa lạ của Tổ quốc gợi được bao cảm xúc. ( Tích hợp Địa lý, Mĩ thuật, Giáo dục) 3.Chợ Năm Căn: - Chợ nổi. - Giàu có, trù phú, khác lạ. ( Tích hợp Địa lý về cuộc sống, cảnh sinh hoạt, giao lưu văn hóa, kinh tế..; tích hợp môn Giáo dục về bảo vệ môi trường, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên...) Kết thúc tiết dạy giáo viên mở bài hát “Đất phương Nam” để học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, vẻ đẹp con người ở Cà mau. *. Quy trình thực hiện: 1. Chuẩn bị: - 11 -
12. a: Xác định mục tiêu: - Giúp học sinh nắm được kiến thức trọng tâm của bài học và rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng thực hành. b: Xác định kiến thức tích hợp liên môn: - Môn Địa lý - Môn Giáo dục công dân - Môn Sinh học - Môn Âm nhạc - Môn Mĩ thuật c: Phương tiện thiết bị dạy học: - Máy chiếu, máy tính xách tay, máy quay phim chụp ảnh, video, đĩa nhạc. - Kèm theo đĩa DVD - Các slide. Slide 1 Nhấn chuột để xuất hiện Slide 1: Bản đồ đất nước Việt Nam – khoanh vùng Cà Mau. - Gv giới thiệu bài. - 12 -
13. Slide 2 - Nhấn chuột để xuất hiện Slide 2 : Ảnh của trường THCS Nghĩa Đức. -Tiết 77: Sông nước cà Mau – Đoàn Giỏi - Slide 3 -Nhấn chuột vào Slide 3: Chân dung tác giả. - Gv giới thiệu Slide 4 - Nhấn chuột vào Slide 4: Các tác phẩm của Đoàn Giỏi. - Gv giới thiệu về các tác phẩm. - 13 -
14. Slide 5 - Nhấn chuột vào Slide 5: Bố cục của văn BỐ CỤC bản. - Đoạn 1: Từ đầu đến “lặng lẽ một màu xanh đơn điệu”: những ấn - GV đặt câu hỏi – hs tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước Cà Mau. xác định bố cục và trả - Đoạn 2: từ “ Từ khi qua Chà Là” đến “Khói sóng ban mai”: lời. cảnh kênh rạch, sông ngòi Cà Mau. - Đoạn 3: Phần còn lại: Cảnh chợ Năm Căn. Slide 6 - Nhấn chuột vào Slide 6: Ảnh kênh rạch Cà Mau. - Gv trích dẫn đoạn văn trong sgk và đặt câu hỏi – Hs phát hiện, cảm nhận. Slide 7 - Nhấn chuột vào Slide 7: Toàn cảnh Cà Mau. - GV đặt câu hỏi và học sinh phân tích. - 14 -
15. Slide 8 - Nhấn chuột vào Slide 8: • “Thuyền chúng tôi chèo thoát qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa Lớn, xuôi về Năm Căn. Dòng sông Năm Gv trích dẫn đoạn văn Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như trong sgk – đặt câu hỏi. thác, cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống Học sinh phát hiện, trình như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng. Thuyền bày. xuôi giữa dòng con sông rộng hơn ngàn thước, trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận. Cây đước mọc dài theo bãi, theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ, lòa nhòa ẩn hiện trong sương mù và khói sóng ban mai.” Slide 9 -Nhấn chuột vào Slide 9: Cảnh dòng sông – hai bên rừng đước. - GV đặt câu hỏi và học sinh phân tích, cảm nhận. - 15 -
16. Slide -Nhấn chuột vào Slide 10 10: Cảnh dòng sông – hai bên rừng đước. - Học sinh quan sát, cảm nhận. Slide -Nhấn chuột vào Slide 11 10: Cảnh rừng đước. - Học sinh quan sát, cảm nhận. Slide - Nhấn chuột vào Slide 12 12: Chợ Năm Căn. - GV đặt câu hỏi và học sinh phân tích, cảm nhận. Slide - Nhấn chuột vào Slide 13 13: Chợ Năm Căn. - Học sinh quan sát, cảm nhận. Slide -Nhấn chuột vào Slide 14 14: Bài hát “ Bài ca đất phương nam”. - 16 -
17. *. Thiết kế giáo án: Tiết 77+ 78 Văn bản: SÔNG NƯỚC CÀ MAU (Đoàn Giỏi) I. Mục tiêu cần đạt: * Môn Ngữ văn: 1. Kiến thức - Sơ giản về tác giả và tác phẩm Đất rừng phương Nam. - Vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người một vùng đất phương Nam. - Hiểu biết hơn về vị trí địa lý, lịch sử và con người Cà Mau. - Tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trích. 2. Kỹ năng: - Nắm bắt nội dung văn bản truyện hiện đại có yếu tố miêu tả kết hợp thuyết minh. - Đọc diễn cảm phù hợp với nội dung văn bản. - Nhận biết các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng chúng khi làm văn miêu tả cảnh thiên nhiên. - Nhận biết các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng chúng khi làm văn miêu tả cảnh thiên nhiên. * Giáo dục kĩ năng sống: Giao tiếp phản hồi lắng nghe cảm nhận trình bày suy nghĩ của bản thân về nội dung và nghệ thuật của truyện. 3..Thái độ: - Có tình yêu quê hương đất nước . - Có ý thức tôn trọng văn hóa và gìn giữ bảo vệ danh lam thắng cảnh, bảo vệ tài nguyên môi trường. *Môn GDCD: Bài 7- GDCD 6: Yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên nhiên. a. Kiến thức: Hiểu được hậu quả mà con người phải gánh chịu nếu môi trường bị tàn phá, ô nhiễm, mất cân bằng sinh thái. b. Kỹ năng: Biết bảo vệ thiên nhiên và tham gia các hoạt động tuyên truyền, vận động mọi người bảo vệ thiên nhiên. - 17 -
18. c. Thái độ: yêu thiên nhiên, tích cực bảo vệ thiên nhiên; biết phản đối những hành vi phá hoại thiên nhiên. Bài 14 – GDCD 7: Môi trường và tài nguyên thiên nhiên. a. Kiến thức: - Nêu được nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường. - Nêu được những biện pháp bảo vệ môi trường. b. Kỹ năng: Biết bảo vệ môi trường ở nhà, ở trường, ở nơi công cộng và biết nhắc nhở các bạn cùng thực hiện. c. Thái độ: Có ý thức bảo vệ môi trường, ủng hộ các biện pháp bảo vệ môi trường; phê phán đấu tranh với các hành vi vi phạm luật bảo vệ môi trường. 3. Môn Địa lý. Bài 33 – Địa lý 8: Đặc điểm sông ngòi Việt Nam Địa lý 9 – Vùng đồng bằng Sông Cửu Long. - Xác định vị trí địa lý vùng đất Cà Mau. - Nắm và hiểu giá trị kinh tế - văn hóa của địa hình sông ngòi kênh rạch Cà Mau. 4. Môn Âm nhạc: Bài hát “Bài ca đất Phương Nam” 5. Môn Mỹ thuật 8: Vẽ đề tài về bảo vệ cuộc sống quanh em. 6. Môn Sinh học. - Biết thêm đặc điểm của một số loại động vật, thực vật của vùng Cà Mau. B. Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học: Hoạt động của thầy Nội dung cần đạt - Trình chiếu bản đồ Việt Nam - khoanh vùng đất Cà Mau.(Slide 1.) ? Quan sát bản đồ trên máy chiếu và xác định địa danh theo đường viền (màu đỏ) -> Gv tích hợp môn Địa lý. Gv giới thiệu bài: Cà Mau – vùng đất cực Nam của Tổ Quốc; nơi để lại trong lòng du khách thập phương những ấn tượng sâu sắc về thiên nhiên, con người Chúng ta sẽ cùng nhau khám phá vùng đất này qua những trang văn của Đoàn Giỏi với đoạn - 18 -
19. trích “Sông nước Cà Mau” Gv trình chiếu Slide 2 I. Đọc – Tìm hiểu chung: 1. Tác giả: GV trình chiếu chân dung tác giả. (Slide 3.) - Quê: Tiền Giang, ? Em biết gì về nhà văn Đoàn Giỏi? - Đề tài: Cuộc sống và con người Nam Bộ. Gv trình chiếu những tác phẩm chính. 2. Tác phẩm (Slide 4.) a. Xuất xứ. ? Xác định vị trí của đoạn trích? - Trích từ chương XVIII của tác phẩm - Tác phẩm đã được chuyển thể GV: Giới thiệu nội dung tác phẩm “Đất thành phim. rừng phương Nam” b. Đọc văn bản. c. Phương thức biểu đạt: - Miêu tả, xen tự sự, thuyết minh. ? Định hướng cách đọc văn bản. d. Bố cục: 3 phần + Đoạn 1: Từ đầu đến.... “lặng ? Xác định PTBĐ? lẽ một màu xanh đơn điệu” ?Có thể chia Vb thành mấy phần? Những ấn tượng chung về cảnh sông nước Cà Mau. Gv: Trình chiếu bố cục.(Slide 5.) + Đoạn 2: Tiếp theo đến...khói sóng ban mai. Cảnh kênh rạch, sông nước Cà Mau. + Đoạn 3: Phần còn lại Cảnh chợ Năm Căn. - 19 -
20. II. Đọc - Tìm hiểu chi tiết: 1. Ấn tượng ban đầu về Cà ?Vùng đất Cà Mau để lại ấn tượng nào Mau: trong con mắt của người quan sát? - Vùng đất của sông ngòi, kênh Gv: Trình chiếu đoạn văn trong sgk và hình rạch dày đặc, chi chít. ảnh các kênh rạch (Slide 6.) - Tràn ngập sắc xanh ? Vùng đất sông ngòi kênh rạch ấy có đặc - Man mác giai điệu thiên điểm nào nổi bật? nhiên. Gv: Trình chiếu toàn cảnh Cà Mau. (Slide 7.) ?Nhận xét, đánh giá năng lực quan sát, cảm ->Tác giả tinh tế, yêu thiên nhận của tác giả? nhiên. Gv: Vùng đất có nhiều sông ngòi kênh rạch sẽ có nhiều thuận lợi và cũng không ít khó khăn. -Hs trình bày ? Vậy vùng đất ấy có những Đặc thuận lợi và khó khăn gì trong việc phát triển kinh tế? Gv: Một cảm nhận về thiên nhiên sông nước Cà Mau đầy ấn tượng. Cái không gian rộng lớn, bao la, hoang sơ ấy có đủ màu sắc âm thanh được thể hiện qua các câu văn dài, ngắn đan xen, biến hóa linh hoạt khiến người đọc tò mò muốn khám phá, muốn tìm đến vùng đất cực Nam của Tổ quốc. Có thể nói Đoàn Giỏi không chỉ là nhà văn mà còn là một họa sĩ, một nhạc sĩ tài hoa. ? Hiện nay, trên đất nước ta, thiên nhiên có còn nhiều nơi hoang sơ như thế nữa không? ? Ta phải làm gì để bảo vệ thiên nhiên? Gv:- Yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với - 20 -