Sáng kiến kinh nghiệm Phát huy năng lực đánh giá bằng nhận xét nhằm nâng cao chất lượng ở phân môn Toán Lớp 5

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Phát huy năng lực đánh giá bằng nhận xét nhằm nâng cao chất lượng ở phân môn Toán Lớp 5

1. SANG KIEN KINH NGHIEM Trường Tiểu học Thụ Lộc Thứ 4, 16/09/2015 | 20:34 SANG KIEN KINH NGHIEM SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Tên đề tài: Phát huy năng lực đánh giá bằng nhận xét nhằm nâng cao chất lượng ở phân môn Toán lớp 5 . A-PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ 1, Lí do chọn đề tài: Năm học 2014- 2015 tiếp tục thực hiện chủ đề: “ Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế”. Ngành giáo dục – đào tạo đã tổ chức triển khai các chỉ thị về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học, trong đó nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, đặt lên hàng đầu. Vì thế đổi mới phương pháp dạy học, hình thức tổ chức hoạt động dạy-hoc, cách đánh giá nhận xét của người giáo viên đối với học sinh hết sức quan trọng. Tạo cho học sinh hưởng thụ nền giáo dục một cách toàn diện, chất lượng vững chắc. Giáo dục các em trở thành con người năng động, sáng tạo. Chính vì thế, trong năm học ngành giáo dục thực hiện đổi mới cách đánh giá học sinh tiểu học,từ điểm số sang nhận xét. Sự thay đổi này nhằm làm giảm áp lực điểm số cho học sinh, phụ huynh. Quán triệt tinh thần đó, đồng thời được tập huấn do phòng Giáo dục- Đào tạo tổ chức với nội dung “ Nâng cao năng lực, thực hành, vận dụng đánh giá bằng nhận xét một cách cụ thể, chính xác. Với thời gian tham gia tập huấn, từ kinh nghiệm và trải nghiệm trên mười lăm năm gắn bó với nghề. Tôi nhận thấy: Thay đổi cách đánh giá là giúp giáo viên điều chỉnh, đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động dạy học, hoạt động trải nghiệm ngay trong quá trình và kết thúc mỗi giai đoạn dạy học, giáo dục; kịp thời phát hiện những cố gắng, tiến bộ của học sinh để động viên, khích lệ và phát hiện những khó khăn chưa thể tự vượt qua của học sinh để hướng dẫn, giúp đỡ; đưa ra nhận định đúng những ưu điểm nổi bật và những hạn chế của mỗi học sinh để có giải pháp kịp thời nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động học tập, rèn luyện của học sinh; góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục tiểu học.Giúp học sinh có khả năng tự đánh giá, tham gia đánh giá; tự học, tự điều chỉnh cách học; giao tiếp, hợp tác; có hứng thú học tập và rèn luyện để tiến bộ. Còn cha mẹ học sinh hoặc người giám hộ tham gia đánh giá quá trình và kết quả học tập, rèn luyện, quá trình hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất của con em mình; tích cực hợp tác với nhà trường trong các hoạt động giáo dục học sinh.Đối với cán bộ quản lí giáo dục các cấp kịp thời chỉ đạo các hoạt động giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp đánh giá nhằm đạt hiệu quả giáo dục. Chuyển điểm số sang nhận xét là sự thay đổi mới mẻ. Nên từ tâm lí của thầy cô giáo cũng như học sinh và phụ huynh đều lo lắng, băn khoăn và đưa ra nhiều ý kiến, đặt ra nhiều thắc mắc. Qua thời gian thực hiện thông tư có những điểm nổi bật và hạn chế sau: Ưu điểm: 1 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
2. SANG KIEN KINH NGHIEM Về giáo viên : - Giáo viên phải viết chữ đẹp hơn, đúng qui trình nhằm tạo dấu ấn cho học sinh. - Rèn kĩ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ viết. Về học sinh : -Tạo được niềm tin, vui vẻ hơn, xóa đi mặc cảm của sự tự ti, hòa đồng với bạn bè, vươn lên trong học tập và làm quen với văn hóa giao tiếp. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm thì việc áp dụng thông tư 30 còn có một số hạn chế như: Qua mỗi bài dạy, trong cùng một thời gian trước đây giáo viên chấm và kiểm soát bài 9-10 em thì nay chỉ nhận xét được 4- 5 học sinh. Còn việc cho điểm thông qua các tháng thì thời gian ghi ít hơn còn nay ghi lời phải có một lượng thời gian dài hơn. Điều đặc biệt ở đây đối với môn Toán lớp 5 lại là điểm khó cho việc đánh giá bằng nhận xét vì: - Đánh giá tại thời điểm nào của tiết dạy? Hành văn như thế nào? Đối tượng học sinh được nhận xét ra sao? Năng lực đánh giá sao cho phù hợp? Với điều này đã làm cho tôi trăn trở, suy nghĩ, cũng như sự thắc mắc của đồng nghiệp, phụ huynh, học sinh. Nên tôi đã chọn sáng kiến kinh nghiệm .“ Phát huy năng lực đánh giá bằng nhận xét nhằm nâng cao chất lượng ở phân môn Toán lớp 5 .”. 2, Mục đích nghiên cứu: - Nhằm góp phần nâng cao chất lượng học Toán 5 - Giúp giáo viên điều chỉnh, đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động dạy học. - Giúp học sinh hoạt động trải nghiệm ngay trong quá trình và kết thúc mỗi giai đoạn học. 3, Giả thiết khoa học. Đánh giá đúng, phù hợp với từng đối tượng học sinh thì tạo được sự hứng thú trong học tập đối với các em nâng cao chất lượng. -Học sinh lớp 5 - Thực hiện trong phạm vi chương trình Toán 5 - Thời gian thực hiện kể từ thông tư 30 ban hành. - Theo dõi trong quá trình giảng dạy học, tập huấn, qua dự giờ đồng nghiệp. 5, Nhiệm vụ nghiên cứu. Tìm hiểu mục tiêu Toán tiểu học. Tìm hiểu thực trạng dạy học được đánh giá theo thông tư 30. Phương pháp và mục đích đánh giá theo thông tư 30. 6, Phương pháp nghiên cứu. Hướng dẫn thông tư 30. Phương pháp điều tra. Phương pháp trải nghiệm. B- PHẦN GIẢI QUYẾT VÂN ĐỀ I-CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1, CƠ SỞ LÍ LUẬN: Đổi mới đánh giá kết quả học Toán 5 nói riêng, đánh giá kết quả học tập môn Toán ở tiểu học nói chung là một quá trình lâu dài, đòi hỏi phải đổi mới đồng bộ về mục tiêu, nội dung, hình thức và công cụ đánh giá. Đổi mới đánh giá trong năm đầu triển khai chỉ là việc mở đầu cho sự phát triển giáo dục toàn diện, căn bản. a, Đổi mới mục tiêu đánh giá 2 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
3. SANG KIEN KINH NGHIEM - Thể hiện đánh giá đầy đủ những kiến thức, kĩ năng cơ bản trọng tâm theo chuẩn kiến thức và kĩ năng của Toán 5, chú ý đến việc tích hợp các nội dung giáo dục khác trong quá trình học. - Thể hiện ở việc tổ chức, hướng dẫn, khuyến khích học sinh, học tập chủ động sáng tạo. Đặc biệt là cách kiểm tra định hướng cách dạy - cách học, thực hành gắn với thực tế. - Động viên học sinh chăm học, học tập theo phương pháp hợp lí, tự tin, hứng thú học tập trong việc học, luyện tập và thực hành. - Đánh giá khách quan, công bằng trung thực xử lí các thông tin trong đánh giá. b, Đổi mới nội dung đánh giá Nội dung đánh giá phải bao gồm các kiến thức kĩ năng cơ bản, trọng tâm về số thập phân và các phép tính với số thập phân, tỉ số phần trăm,yếu tố thống kê, đại lượng và đo đại lượng, yếu tố hình học, giải bài toán có lời văn. Nội dung phải đánh giá phải bao gồm các mức độ: Nhận biết, hiểu, vận dụng các kiến thức và kĩ năng cơ bản, trọng tâm về số học, đo lường, yếu tố hình học...số lượng các câu hỏi, bài tập của từng lĩnh vực và mức độ nội dung phù hợp với chuẩn kiến thức kĩ năng. Năng lực, phẩm chất học toán. c, Đổi mới hình thức đánh giá. Sử dụng các hình thức đánh giá như: kiểm tra viết, vấn đáp, tự đánh giá. Giáo viên phải: Hiểu và nắm vững thông tư 30.Thông tư 30 là thông tư mới vừa mới được áp dụng trong năm học nên gây rất nhiều khó khăn cho giáo viên, bởi nó được đổi mới hoàn toàn về việc đánh giá học sinh nhất là đối với môn Toán 5 vì môn toán là chứa đựng chữ số, con số, tính toán mang tinh định lượng chứ không phải định tính. Dạy học môn toán ở 5 nhằm giúp học sinh có kiến thức cơ bản ban đầu về số và phép tính,về đo lường,về hình học, về giải toán có lời văn, về một số yếu tố thống kê, phân số thập phân, số thập phân, chuyển động đều, tỉ số phần trăm....Dạy học môn toán 5 là dạy học sâu ở tiểu học, tạo sự phát triển rõ nét về trình độ nhận thức, về kiến thức , kĩ năng vận dụng các phương pháp tư duy, để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống, về khả năng tự học và tiến bộ . 2, CƠ SỞ THỰC TIỄN: Trong năm học Bộ đã ban hành thông tư 30 về đánh giá kết quả quá trình học tập học sinh tiểu học . Đối với môn Toán được đánh giá bắng nhận xét. Đây là một vấn đề đặt ra làm sao giáo viên biết đánh giá kết quả học sinh một cách chính xác nhất, sát với quá trình nhận biết của học sinh. Đồng thời học sinh cùng tự đánh giá mình một cách trung thực. Thực tế trong một lớp học thường có tất cả 4 đối tượng ( giỏi, khá, trung bình, yếu) đánh giá theo thông tư 32. Nay, theo thông tư 30 thì việc đánh giá là Đạt và chưa đạt hoặc Hoàn thành và chưa hoàn thành. Vì thế đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt, sáng tạo thiết kế bài dạy phù hợp với đối tượng, tránh tình trạng học sinh giỏi cảm thấy nhàm chán khi bài quá dễ, còn học sinh yếu lại cảm thấy mệt mỏi chán học khi bài quá khó, không làm được. Trong một tiết học chúng ta phải tạo cho tất cả các em hoạt động dù học sinh yếu hay giỏi bằng nhiều cách để lôi cuốn các em vào hoạt động học, tránh tình trạng giáo viên để một hoặc hai học sinh ngoài lề. Bên cạnh đó giáo viên cần tổ chức tốt các phong trào thi đua học tập cho các em như: “ Đôi bạn cùng tiến”, “ Nhóm siêng năng” ... 3 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
4. SANG KIEN KINH NGHIEM Dạy môn toán tiểu học với nguyên tắc chủ đạo là dạy học trên cơ sở tổ chức các hoạt động Toán học cho học sinh. Giáo viên là người thiết kế các hoạt động học theo hệ thống. Từ kiến thức trong sách giáo khoa và tổ chức cho học sinh hoạt động trong từng tiết Toán để các em trải nghiệm, khám phá, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, tìm tòi, tự hình thành chiếm lĩnh kiến thức. Để góp phần tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, người ta thường khuyến khích sử dụng kiểu dạy học thông qua các hoạt động trải nghiệm, khám phá, phát hiện của học sinh, gồm các bước sau: -Gợi động cơ , tạo hứng thú cho học sinh. -Tổ chức học sinh trải nghiệm. - Phân tích – khám phá- rút ra kiến thức mới. - Thực hành. -Vận dụng. Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc lựa chọn thời điểm đánh giá giữa sự phối hợp các phương pháp, cách tổ chức một số giáo viên chưa hợp lí, còn phụ thuộc vào thời gian, kiến thức chưa sâu, vội vàng trong truyền đạt kiến thức mới, nhận xét chung chung phiến diện, không linh hoạt trong sử dụng đồ dùng hỗ trợ bài giảng. chưa tạo lập mối quan hệ vốn kiến thức lớp dưới không khoa học. Những bài có nội dung và kiến thức khó, giáo viên chưa hiểu ý đồ của sách giáo khoa, soạn chưa đảm bảo mục tiêu chính của bài cần đạt. Giáo viên không tránh khỏi vướng mắc khi dạy một số bài chia về số thập phân , tỉ số phần trăm, một số kiến thức về hình học diện tích xung quanh, diện tích các phần về hình hộp chữ nhật, hình lập phương... Hầu như kĩ năng chia của học sinh không tốt vì chưa nắm chắc bảng nhân, chia lớp 2,3,4. Về yếu tố hình học học xác định mối quan hệ giữa công thức tính chu vi, diện tích. Đồng thời lượng thời gian luyện tập còn hạn chế. Đối với học sinh lớp 5 cần ghi nhớ bài học một cách chuyên sâu tránh hình thức đơn điệu chưa thực sự hứng thú. Vậy làm thế nào để hóa những bài dạy đơn điệu, khô khan cộng vào đó là những điểm số cứng nhắc , gây áp lực. Bằng phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo khám phá với những lời nhận xét động viên, kích lệ tinh thần học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy học toán 5. Vậy đổi mới cách đánh giá quá trình học của học sinh là điều quan trọng. Cho nên, sau đây là một số giải pháp nhằm giúp thầy cô giảng dạy toán 5 đạt hiệu quả tốt nhất. II - GIẢI PHÁP ĐÁNH GIÁ Đánh giá bằng nhận xét, quả là một sự khó khăn cho giáo viên trong dạy học môn toán lớp 5. Vì trước đây dùng điểm số làm thước đo giá trị kiến thức, kĩ năng của học sinh đồng thời học sinh hoàn thành tất cả các bài tập mới chấm điểm. Nay phải dùng lời để đánh giá giúp học sinh biết được sự thiếu sót mà sửa chữa, học tập tốt hơn. Đánh giá phải là những lời hay mang tính kích lệ, khen ngợi . Đồng thời, cha mẹ học sinh cũng được tham gia đánh giá, nên mọi hoạt động của thầy và trò đều được phụ huynh quan sát và chú ý. Mặt khác, giáo viên thấy mới, thấy khó, tự mình làm tăng thêm áp lực. Nhưng chúng ta cần xác định đích cuối cùng của việc dạy học là: Sự uốn nắn, giúp đỡ kịp thời phù hợp với từng đối tượng học sinh trong quá trình học tập, đúng thời gian trong quá trình tiếp thu bài. 1, Đánh giá thông qua giới thiệu bài học. Giới thiệu bài là khâu quan trọng trong tiến trình tiết dạy. Việc giới thiệu bài một cách hấp dẫn sẽ thu hút sự chú ý của học sinh, tạo hứng thú học tập và khêu gợi sự 4 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
5. SANG KIEN KINH NGHIEM nổ lực ở các em trong suy nghĩ, tìm hiểu kiến thức mới. Có nhiều cách để giới thiệu bài: Giới thiệu bằng cách nêu tình huống có vấn đề; giới thiệu bằng mô hình; vật thật, tranh ảnh; giới thiệu thông qua bài cũ; giới thiệu bằng các câu hỏi gợi ý dẫn dắt. Mỗi cách giới thiệu đều nhận xét đánh giá kiến thức học sinh. Ví dụ: Dạy bài: Chia số thập phân cho số thập phân. Khi giới thiệu bài giáo viên cần hiểu rằng đây là bài ôn tập hệ thống, cũng cố vốn kiến thức trong phần “ Phép chia số thập phân”. Nên chọn việc giới thiệu bài thông qua liên hệ bài cũ và từ đây giáo viên nhận xét đánh giá được sự chiếm lĩnh kiến thức của học sinh từ các bài: “ Chia số tự nhiên cho số thập phân, Chia số thập phân cho số tự nhiên và chia số tự nhiên cho số tự nhiên để được thương là số thập phân...” Cách đánh giá ở đây là: Tùy vào đối tượng học sinh của lớp mình để đem ra vấn đề cần giải quyết. Chẳng hạn, giáo viên gọi học sinh A với năng lực đạt chuẩn kiến thức ở mức độ cơ bản.Lúc đó chúng ta đưa bài toán với phép tính đơn giản dễ chia. Ví dụ: Thực hiện phép tính.12: 5 học sinh làm tốt giáo viên nhận xét: Em làm rất tốt kết quả đúng, đề nghị cả lớp khen bạn. Còn học sinh B có năng lực cao thì giáo viên đưa ví dụ với phép tính phức tạp hơn đó là: 882 chia 36. Từ đây, em B làm nếu cho kết quả đúng thầy giáo khen: Em rất giỏi cả lớp tuyên khen bạn nào! -Nếu học sinh B thực hiện cho kết quả chưa đúng. Giáo viên chưa vội kết luận mà gọi một học sinh khác có kiến thức tốt hơn lên thực hiện đồng thời yêu cầu cả lớp và em B theo dõi, sau đó mời em B nhận xét bài làm của bạn. -Từ đây giáo viên có lời nhận xét em B chẳng hạn: Nếu em cố gắng một tí nữa sẽ hoàn thành bài toán như bạn; hay là lời thầy tin chắc bài sau em sẽ làm tốt. - Đồng thời thầy giáo cũng không quyên nhận em học sinh đã làm bài có kết quả đúng. 2, Xây dựng kế hoạch dạy bài mới gắn liền phương pháp đánh giá. a, Giúp học sinh tự phát hiện và giải quyết vấn đề của bài học: Giáo viên hướng dẫn học sinh tự phát hiện vấn đề của bài học rồi giúp học sinh huy động những kiến thức và kinh nghiệm đã tích lũy để tự mình hoặc nhóm, tìm mối quan hệ của vấn đề đó với các kiến thức đã biết ( đã được học ở các lớp trước hoặc đã có vốn sống của bản thân,...) rồi tự tìm cách giải quyết vấn đề. Ví dụ : Khi dạy bài so sánh số thập phân. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học theo các hoạt động. HOẠT ĐỘNG GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG HỌC SINH 5 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
6. SANG KIEN KINH NGHIEM Vấn đề giáo viên đưa ra để giải quyết là so sánh hai số thập phân. So sánh: 8,1m và 7,9m - 8,1 và 7,9 là số tự nhiên hay số thập Số thập phân phân? Đánh giá em học sinh trả lời đúng. Em đã biết cách so sánh hai số thập phân Thưa thầy chưa ạ ! chưa? Bằng kiến thức đã học em làm thế nào để so sánh hai số 8,1m và 7,9m? Học sinh thảo luận và tìm ra cách Với cách thực hiện này giáo viên nhận xét giải. khen ngợi. “ Em làm tốt lắm!”, “ Kết quả em Cách 1: làm đúng rồi”... Đổi 8,1m = 81 dm - Ngoài cách làm 1 em nào có cách làm 7,9m = 79dm nào khác nữa. So sánh 81dm > 79dm học sinh nêu cách làm 2. Suy ra: 8,1m > 7,9m. Giáo viên khen ngợi “ Em thật là giỏi!”, Cách 2: “Cách so sánh của em rất tốt!” “ Cả lớp Đổi 8,1m = 8 m khen bạn nào” 7,9m = 7 m So sánh 8 m > 7 m Suy ra: 8,1m > 7,9m. b, Tạo điều kiện học sinh củng cố kiến thức và vận dụng kiến thức để chiếm lĩnh tri thức : Sau phần học bài mới thường có 3 bài tập để củng cố và vận dụng, giáo viên phải sắp xếp việc thực hành theo trình độ của học sinh trong lớp để đánh giá sao cho phù hợp. Ví dụ 1: Trong lớp học năng lực học tập có 4/26 em hoàn thành bài tập 1, mà theo chuẩn kiến thức thì phải hoàn thành cả ba bài. Vậy giáo viên phải nhận xét như thế nào? Như vậy, với đối tượng học sinh này người thầy vừa khen các em nhưng cũng đưa ra biện pháp khắc phục. Ta có thể đưa ra các câu nhận xét: Em làm bài tâp 1 đúng rồi, thầy khen em, nhưng em cố gắng làm nhanh hơn để hoàn thành bài tập số 2, số 3. Khi thực hiện bài tập có lời văn nếu đề bài với dạng bài cụ thể giáo viên cần dự đoán, năng lực của đối tượng học sinh để xử lí tình huống . Ví dụ 2 : Khi ra bài toán có dạng tìm hai số khi biết hiệu và tỉ. Giáo viên cho bài toán cơ bản là : Bài 1: Tìm hai số. Biết hiệu của hai số là 36 , tỉ của hai số là . Từ bài toán này giáo viên phát triển bài toán theo các cách khác nhau theo từng đối tượng học sinh. Dạng 1: hiệu hai số là 36 nếu thêm số lớn và số bé 3 đơn vị thì số bé bằng số lớn. tìm hai số đã cho. Dạng 2: Năm nay mẹ hơn con 36 tuổi sau 3 năm nữa tuổi con bằng tuổi mẹ . Tính tuổi mỗi người hiện nay. Dạng 3: Một hình chữ nhật có chiều dài hơn chiều rộng 36 m. Nếu cùng tăng chiều dài và chiều rộng lên 3m. Thì chiều rộng bằng chiều dài . Tính chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật. Như vậy, mỗi bài tập có thể dùng tạo tiền đề xuất phát, gợi động cơ nghiên cứu hoặc tham gia vào việc với một nội dung mới, tham gia vào củng cố luyện tập hoặc 6 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
7. SANG KIEN KINH NGHIEM kiểm tra... Mỗi bài tập đặt ra ở thời điểm khác nhau của quá trình dạy học Toán đều chứa đựng một cách tường minh hay ẩn tàng các chức năng giá trị khác nhau. Chúng ta có thể nói rằng : Tổ chức hiệu quả việc dạy học giải toán có vai trò quyết định nâng cao chất lượng dạy học toán . Trên đây là bài tập đồng dạng, giáo viên chỉ thay đổi lời văn đã làm cho học sinh phải tư duy đồng thời giáo viên cũng đánh giá khả năng chiếm lĩnh tri thức của học sinh thông qua dạng bài cụ thể. Ví dụ 3: Khi giáo viên dạy xong bài mới : Nhân một số thập phân cho 0,1; 0,01; 0,001. Nếu giáo viên chỉ đưa ra các bài toán sau: 1,2 x 0,1= 2,34 x 0,01= 3,412 x 0,001= Từ những bài toán này ta khổng thể đánh giá học sinh tiếp thu và vận dụng qui tắc tính một cách vững chắc. Mà cần có một số bài tập cũng cố sau: 1,2 x 0,1 = ? 0,1 x 0,1 = 0,01 x 1,2 = 1,2 x 0,01 = ? 0,1 x 0,01 = 0,001 x 1,2 = Từ điều này chúng ta mới thấy được khả năng tiếp thu kiến thức kĩ năng của các em một cách bền vững. Đánh giá các em bằng các lời “Hôm nay, em thật giỏi!”, “ Em đã làm bài rất tốt. Thầy khen!”, “Em thật là giỏi!”... “Em giỏi thật! Nhưng em hãy suy nghĩ xem bài toán này có cách giải nào hay?” 3, Tổ chức day học các bài luyện tập, thực hành gắn liền với thời điểm đánh giá của học sinh. Trong chương trình Toán 5 dành một thời lượng đáng kể 99/ 175 tiết , với mục tiêu là củng cố nhiều lượt, hệ thống hóa kiến thức đã học, góp phần phát triển năng lực diễn đạt, phát huy trình độ tư duy. Từ các bài tập trong phần này là được sắp xếp từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ thực hành và luyện tập trực tiếp đến vận dụng tổng hợp linh hoạt. a, Hướng dẫn học sinh nhận ra kiến thức đã học. Trong phần luyện tập thực hành giáo viên nên cho học sinh tự đọc đề bài nhận ra được dạng bài tương tự để giải quyết. Nếu học sinh chưa nhận ra giáo viên chỉ gợi ý nhớ lại kiến thức để học giải quyết. b, Giúp học sinh tự làm bài theo khả năng của mình. Để hướng dẫn học sinh tìm ra đáp án bài toán. Giáo viên không chỉ hiểu sâu sắc bản chất của bài toán mà phải biết biến nội dung trừu tượng bài toán thành trực quan cảm nhận, phù hợp với tâm lí lứa tuổi. Do vậy người dạy phải có khả năng liên kết nội dung bài toán với các hoạt động cụ thể đầy hướng thú như một cuộc chơi kiếm tìm lời giải. Bước 1: Tìm hiểu đề bài: Là việc làm đầu tiên trong quá trình giải. muốn học sinh tự mình giải quyết giáo viên làm cho học sinh nắm được ý nghĩa nội dung bài toán, xác đinh yếu tố cơ bản, biết thể hiện bài toán qua tóm tắt ngắn ngọn, dễ hiểu. Bước 2: Lập kế hoạch giải toán. - Xác định trình tự việc giải quyết. -Sử dụng câu hỏi phân tích tổng hợp bằng các phương pháp suy luận, quy nạp. Bước 3: Thực hiện kế hoạch bài giải. Lựa chọn cách giải và trình bài lời giải dễ hiểu nhất. Bước 4 : Nhận định , đánh giá Học tự nhận đinh đánh giá bài làm của minh, bạn kiểm tra, giáo viên đưa lời nhận 7 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
8. SANG KIEN KINH NGHIEM xét c , Tạo sự giúp đỡ lẫn nhau giữa các đối tượng học sinh Tập cho học sinh có thói quen tự kiểm tra, đánh giá kết quả luyện tập, thực hành. - Giáo viên khuyến khích học sinh tự kiểm tra bài đã làm để phát hiện, điều chỉnh, sữa chữa sai sót. -Hướng dẫn học sinh tự đánh giá bài làm của mình hoặc của bạn bằng nhưng lời nhận xét trung thực, gần gũi. - Động viên học sinh nêu những hạn chế trong bài làm của mình, của bạn và tự đề xuất phương án điều chỉnh. d, Tập cho học sinh có thói quen tìm nhiều phương án và lựa chọn cách giải hợp lí nhất để giải quyết vấn đề của bài tập, không nên thõa mãn với các kết quả đã đạt được. - Khi học sinh chữa xong bài tập, giáo viên nhận xét bài làm của học sinh. Giáo viên động viên, nêu gương những học sinh đã hoàn thành nhiệm vụ hoặc đã cố gắng trong quá trình làm bài. Tạo cho học sinh niềm tin vào sự tiến bộ của bản thân, niềm vui vì những kết quả của mình, của bạn. - Khuyến khích học sinh không chỉ hoàn thành nhiệm vụ mà còn tìm các cách giải khác nhau , lựa chọn phương án hợp lí nhất để giải quyết bài tập. Khuyến kích học sinh giải thích, trình bày lời nói phương pháp giải bài tập...Từ đó học sinh sẽ có thói quen không bằng lòng với một cách giải mà luôn suy nghĩ để tìm ra nhiều cách giải hay và biết cách trình bày diễn giải. 4, Phát huy vai trò tổ chức dạy học. Hoạt động nhóm trong giờ học Toán giúp học sinh tự tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức mới, có tác dụng các kiến thức và kĩ năng về môn Toán đã được lĩnh hội và rèn luyện để diễn đạt những ý kiến của mình, học sinh tham gia một chuỗi các hoạt động học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên, được khuyến khích để trao đổi các kinh nghiệm và được tạo cơ hội làm việc hợp tác với nhau. Theo đặc điểm tâm lí của học sinh tiểu học là ham hiểu biết, ưa hoạt động, giàu trí tưởng tượng cho nên khi dạy học người giáo viên nên gợi trí tò mò và các em đánh giá nhận xét cho nhau để cùng nhau tiến bộ. 5, Huy động các trò chơi học toán. Trong giờ học toán, giáo viên nên tạo không khí thoải mái xây dựng môi trường Toán học tự nhiên, gắn liền với thực tế, gần gũi với cuộc sống các em, các trò chơi Toàn học sẽ giúp giờ học nhẹ nhàng, gây hứng thú học tập. Trò chơi Toán học có thể dẫn dắt, hình thành kiến thức mới; trò chơi nhằm cũng cố kiến thức, luyện tập kĩ năng; trò chơi nhằm ôn tập, phát triển tư duy trong giờ ngoại khóa. Trò chơi học tập là một loại hình hoạt động vui chơi có nhiều tác dụng trong các giờ học của học sinh tiểu học, trò chơi học tập tạo không khí vui tươi, hồn nhiên sinh động trong giờ học, khích thích trí tưởng tượng, tò mò, ham hiểu biết ở trẻ. Tổ chức tốt trò chơi học tập không chỉ làm cho các em hứng thú hơn trong học tập mà còn giúp các em tự tin hơn, có được cơ hội tự khẳng định mình và tự đánh giá nhau trong học tập . Do vậy người giáo viên cần tự rèn luyện kĩ năng thiết kế, tổ chức hướng dẫn các em thực hiện các trò chơi thật hợp lí và đồng bộ, phát huy được tối đa sự chủ động, tích cực sáng tạo của học sinh. Từ đây chúng ta cũng thấy được kĩ năng thực hành của các em thế nào? Đánh giá nhận xét được kết quả học của các em. 7, Những lưu ý trong quá trình đánh giá. Dạy học Toán 5 là dạy học dựa trên cơ sở và tổ chức và hướng dẫn các hoạt 8 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
9. SANG KIEN KINH NGHIEM động tích cực, chủ động sáng tạo. Vậy điểm cần lưu ý trong nhận xét là: + Đâu chỉ dừng lại ở nhận xét: Nhận xét xong đâu phải là xong ? Nếu chỉ nhận xét thì không có hiệu quả đối với học sinh . Mục tiêu quan trọng là đằng sau lời nhận xét ấy, giáo viên phải trực tiếp sửa chữa, kiên trì giúp đỡ, tỉ mỉ , uốn nắn chỉ rõ cách thực hiện, biện pháp điều chỉnh ...Như vậy, học sinh mới thực sự đạt được kiến thức, kĩ năng từng bài học, không có lỗ hổng, không rỗng kiến thức, không bị hạn chế ở bất cứ kĩ năng nào. + Phân loại đối tượng học sinh, lập danh sách học sinh yếu. Dạy học phân hóa các đối tượng học sinh thực sự cần thiết vì mức độ tiếp thu của mỗi học sinh khác nhau, trong cùng một thời gian, có nhiều học sinh làm được nhiều bài tập hơn học sinh khác . Chính vì vậy, trong mỗi bài soạn cũng như những giờ lên lớp đều cần phải cân nhắc, dự kiến để tìm ra các phương án day học cũng như đánh giá để tránh sự tự ti của học sinh yếu cũng như sự thõa mãn kênh kiệu của học sinh giỏi. Vì vậy, giáo viên không áp đặt khung thời gian nhất thiết trong lượng kiến thức bài toán. Bước vào đầu năm học tôi nắm bắt tình hình học tập của lớp phân loại đối tượng học sinh để kịp thời có biện pháp giảng dạy phù hợp, lập danh sách theo dõi. Các lĩnh vực học sinh yếu thường biểu hiện: - Ý thức chưa cao. -Hỗng kiến thức ở lớp dưới. -Kĩ năng tính toán chưa đạt. - Trí nhớ kém. - Thiếu mạnh dạn. Lập kế hoạch kèm cặp phân tích nguyên nhân. -Nếu học sinh yếu do chưa có động cơ học tập đúng đắn ý thức học tập chưa cao, còn lơ là biếng nhác thì giáo viên cần gần gũi, khuyên bảo , nhắc nhở. Bên cạnh đó, cần tạo hứng thú học tập. Giao bài nhẹ nhàng hơn. Động viên kích lệ các em bằng những lời khen, khi các em có sự tiến bộ dù là rất nhỏ. Nhằm làm các em có sự tự tin phấn đấu vươn lên. -Học sinh bị hỗng kiến thức ở lớp dưới giáo viên không nên nóng vội mà có kế hoạch ôn tập bổ sung. Nói chung học sinh hỗng kiến thức ở đâu giáo viên có biện pháp ôn tập bổ sung. - Ví dụ : Khi học sinh thực hiện phép nhân, chia số thập phân mà học sinh không thực hiện được phép tính do không thuộc bảng nhân, chia. Giáo viên cần bình tĩnh nhẹ nhàng giúp các em nhớ lại bảng bảng nhân, chia rồi thực hiện. - Chẳng hạn , các em chỉ nhớ được bảng nhân 2, 3 . Lúc đó giáo viên cần ra một số bài tập thuộc trong bảng . Sau đó các em làm được thì giáo viên an ủi và nhận xét. “ Em làm tốt rồi đó.” “ Thật tuyệt em đã làm được rồi này”. Sau tiết học nhắc nhở các em nhớ lại kiến thức các em bị hỗng. - Xây dưng và phát triển bài toán trong bài toán, phần, chương. Một bài toán có thể dùng tiền đề xuất phát gợi động cơ nghiên cứu hoặc tham gia vào làm việc với một nội dung mới, tham gia củng cố luyện tập hoặc kiểm tra...mỗi bài tập đều có thời điểm khác nhau của quá trình dạy học toán đều chứa đựng một cách tường minh hay tiềm ẩn chức năng, giá trị khác nhau. Giáo viên phải chuẩn bị đầy đủ năng lực để thực hiện tốt nhiệm vụ. Việc làm đầu tiên trong quá trình dạy học Toán. Muốn cho học sinh tự giải quyết được những yêu cầu đòi hỏi bài toán giáo viên cần nắm được ý nghĩa nội dung của 9 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
10. SANG KIEN KINH NGHIEM bài toán, xác định được yếu tố của bài đồng thời biết thể hiện bài toán dưới dạng ngắn gọn, dễ hiểu. Lập kế hoạch giải Xác định trình tự cho việc giải quyết những yêu cầu của bài toán. Giáo viên có thể sử dụng các câu hỏi phân tích, tổng hợp hoặc các phép suy luận, qui nạp, hỗ trợ tư duy bằng các trực quan để giúp học sinh tìm ra lời giải bài toán Thực hiện kế hoạch giải toán : Lựa chọn cách giải và trình bày lời giải dễ hiểu nhất. Nhận định, đánh giá : Cần nhận định bài giải của học sinh, sau đó nhận xét , đánh giá học sinh. Ví dụ : Khi giáo viên dạy bài : “Thời gian” - Xác lập mối quan hệ giữa ba đại lượng : vận tốc, thời gian, quảng đường. -Kĩ năng xác lập về đơn vị đo giữa độ dài, thời gian. -Vận dụng kĩ năng tính toán, chuyển đổi đơn vị Cùng với các giải pháp trên, suy cho cùng thì nỗ lực, năng động của chính bản thân người thầy mới là yếu tố quyết định nhất để đổi mới cách dạy và thành công trong việc đánh giá học sinh. Mỗi thầy, cô xây dựng cho mình một ý thức, thái độ tư duy tự học tự bồi dưỡng. Hiện nay, chúng ta đang sử dụng một vốn tài liệu dồi dào từ sách vở, tài liệu, trang báo, thông tin điện tử. Đây là cơ sở, tạo cho mình phong cách dạy học tạo ấn tượng cho học sinh. Việc đánh giá không chỉ nhất thiết chú ý đến kết quả cuối cùng. Mà người giáo viên phải đánh giá theo từng phần, từng hoạt động của bài toán. Từ đó, đánh giá một cách cụ thể về kiến thức kĩ năng và năng lực , phẩm chất học toán. Vậy năng lực học toán là gì? Đó là tính tìm tòi, khám phá, sáng tạo. Phẩm chất học toán là gì ? Đó là tính kiên trì, chịu khó, hợp tác. Để góp phần giúp học sinh học đánh giá tốt về kiến thức kĩ năng cần đạt - Chuẩn bị kĩ bài dạy, xác định đúng trọng tâm bài. - Trong từng tiết học cần khắc sâu kiến thức bài giảng giúp mỗi học sinh đều hiểu và làm bài tập được ngay tại lớp. - Đặc biệt chú trọng đến đối tượng học sinh yếu. tìm nguyên nhân dẫn đến việc học sinh không theo kịp bài để có biện pháp giúp đỡ kịp thời để các em có điều kiện và niềm tin học tiếp các bài sau. - Phối hợp sự giúp đỡ từ gia đình, nhà trường. - Động viên khen thưởng kịp thời để các em có sự ham thích học Toán. Thiết lập tổ chức lớp học. Tạo dựng niềm tin môn học. Sử dụng linh hoạt nhiều hình thức và phương pháp dạy học. Nắm chắc đối tượng bồi dưỡng, phụ đạo. Rèn tính cẩn thận trong tính toán. Uốn nắn những sai sót, lệch lạc khi làm toán. KẾT QUẢ CỤ THỂ: - Trong quá trình thực hiện đã có sự chuyển biến rõ rệt chất lượng học tập của các em được nâng lên. Từ những học sinh yếu kém đã phấn đấu lên đạt chuẩn, nhiều em đã phấn đấu được khen thưởng.Tỉ lệ học sinh chưa hoàn thành được giảm xuống, thể hiện qua các kì thi như sau: Thời gian Tổng số Hoàn thành Chưa hoàn thành 10 of 11 3/8/2025, 8:18 AM
11. SANG KIEN KINH NGHIEM Tổng số Tỉ lệ Tổng số Tỉ lệ Đầu năm 26 20 77% 6 23% Cuối HKI 26 24 92% 2 8% Hiện nay 26 26 100% 0 0% - Trước những kết quả đạt được tuy nhiên vẫn còn một số mặt hạn chế: Lớp có sự phân chia rõ về mức độ nhận thức nên vẫn còn khó khăn trong việc giảng dạy. Mặt dù bản thân tôi đã có nhiều cố gắng nhưng vẫn chưa phát huy được vai trò của từng em. Số học sinh hoàn thành ở các mức độ vẫn còn chênh lệch. Bên cạnh những em có cố gắng học tập vẫn còn một vài em có thái độ học tập chưa tốt, thờ ơ. Đó là điều mà tôi cần phải cố gắng hơn nữa. C- KẾT LUẬN- KIẾN NGHỊ Nhận thức được tầm quan trọng của môn Toán lớp 5, bản thân là giáo viên tôi luôn nổ lực phấn đấu giảng dạy, từng bước giúp học sinh trong lớp có kiến thức vững chắc hơn về môn Toán nói chung và từng bài học nói riêng. Chính vì thế, việc giúp học sinh lớp học tốt môn Toán là cả một quá trình thực hiện lâu dài, đòi hỏi người giáo viên phải có tinh thần trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy. Người giáo viên phải tìm ra những biện pháp thích hợp để có thể tác động đến từng đối tượng học sinh để các em phát huy năng lực của bản thân mình. Qua đó, các em sẽ tự hình thành cách học tập khoa học và một thái độ học tập đúng đắn. Từ những kinh nghiệm đúc kết nhiều năm sẽ giúp cho giáo viên và học sinh có được một giờ dạy và học Toán trở nên nhẹ nhàng, hứng thú. Các em sẽ không còn tâm lí căng thẳng, gò bó khi giải một bài tập toán. Việc học Toán sẽ là niềm vui để động viên các em học tốt các môn học khác. Với việc vận dụng linh hoạt các biện pháp trên đã đem lại thành công lớn trong dạy học môn Toán lớp 5 của bản thân tôi. Phát huy tính tích cực trong phát triển tư duy, tạo thói quen tự học của học sinh, giúp các em nắm kiến thức chắc và nhớ lâu. Từ các biện pháp dạy học Toán như trên nhận thấy chất lượng môn Toán ngày càng nâng cao: Giáo viên tự tin, chủ động hơn trong việc vận dụng phương pháp và sử dụng việc đánh giá đúng đối tượng học sinh. Học sinh tích cực hoạt động trong giờ học Toán, hăng hái phát biểu bài và luyện tập thực hành, đạt mục tiêu tiết học. Vậy ở tất cả các trường hợp, việc quan tâm tới từng học sinh, day học sát đối tượng, kịp thời khích lệ động viên, đáp ứng đúng những điều mà các em thiếu về kiến thức, kĩ năng và cách suy luận lô-gích của Toán học...sẽ giúp các em dần dần quen với cách đánh giá và hăng say học tập dần theo kịp về yêu cầu chất lượng học tập môn Toán. Qua việc áp dụng một số kinh nghiệm rèn cho học sinh học tốt môn Toán.Tôi thấy chất lượng tăng lên rõ rệt, chỉ còn một học sinh yếu. Từ đó, tôi thấy nội dung đề tài nà có thể áp dụng cho tất cả học sinh khối 5. Những năm tiếp theo tôi sẽ nghiên cứu tiếp đề tài này để giúp học sinh học tốt hơn nữa. Bên cạnh đó, tôi sẽ tích lũy, nghiên cứu tiếp một số kinh nghiệm mới không những giúp học sinh nắm chắc kiến thức mà còn thành thạo hơn khi thực hiện các kĩ năng, phẩm chất và năng lực học toán. Trên đây là sáng kiến kinh nghiệm của tôi, sẽ không thể thiếu sót mong quí thầy cô đóng góp ý kiến. Xin chân thành cảm ơn! Tác giả:phan duy dung 11 of 11 3/8/2025, 8:18 AM