Giáo án Ngữ Văn Lớp 9 - Tiết 22+23 - Năm học 2022-2023 - Đặng Công Chính

Nội dung tài liệu: Giáo án Ngữ Văn Lớp 9 - Tiết 22+23 - Năm học 2022-2023 - Đặng Công Chính

1. Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 9 Năm học 2022 – 2023 Ngày soạn: 01/10/2022 Ngày dạy: 03/10/2022 Tiết 22: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG (tiếp theo) I. Mục tiêu cần đạt: qua tiết học, HS có thể: 1. Kiến thức: - Nắm được sự phát triển từ vựng của một ngôn ngữ ngoài phát triển nghĩa còn phát triển bằng cách tăng số lượng từ ngữ nhờ tạo thêm từ ngữ mới và mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài. 2. Năng lực. - Nhận biết từ ngữ mới được tạo thành và những từ mượn. Sử dụng từ ngữ mượn tiếng nước ngoài phù hợp. - Phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề và năng lực giao tiếp tiếng Việt 3. Phẩm chất. - Yêu tiếng Việt và có ý thức trau dồi vốn từ và giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt. II. Thiết bị dạy học và học liệu - Thiết bị trình chiều. III. Tiến trình các hoạt động trên lớp. 1. Khởi động. - GV nêu một số từ ngữ có nghĩa khác nhau trong một số ví dụ Mùa xuân là tết trồng cây Làm cho đất nước càng ngày càng xuân - HS quan sát và nhận xét về nghĩa của hai từ “xuân” trong hai câu trên - GV căn cứ câu trả lởi của HS để vào bài mới 2. Hình thành kiến thức mới: - Sự phát triển kinh tế, xã hội đặt ra yêu cầu phải có sự phát triển của ngôn ngữ diễn đạt để biểu thị sự vật, khái niệm mới; đáp ứng nhu cầu nhận thức và giao tiếp Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt HĐ 1. Tìm hiểu tạo từ ngữ mới I. Tạo từ ngữ mới ? Thảo luận với nhau và cho biết trong 1- Xem xét các từ ngữ sau: thời gian gần đây có những từ ngữ nào - Điện thoại di động: điện thoại vô tuyến mới được tạo nên trên cơ sở các từ ngữ nhỏ mang theo người, sử dụng trong sau: vùng phủ sóng của thuê bao. - Điện thoại, kinh tế, trí tuệ, tri thức. - Điện thoại nóng: dành riêng để tiếp nhận - HS thảo luận và có thể tìm được các từ và xử lí những vấn đề khẩn cấp bất cứ lúc như: điện thoại di động, điện thoại nóng, nào kinh tế tri thức, đặc khu kinh tế. - Kinh tế tri thức: nền kinh tế dựa chủ yếu vào việc sản xuất, lưu thông, phân phối - GV có thể yêu cầu HS giải thích nghĩa các sản phẩm có hàm lượng tri thức cao. các từ này. - Đặc khu kinh tế: dành riêng để thu hút - HS trình bày,nhóm khác nhận xét. vốn và công nghệ nước ngoài với những GV lại tiếp tục đưa ra các từ: không tặc, chính sách ưu đãi. hải tặc...yêu cầu HS tìm những từ ngữ có sáng chế... cấu tạo tương tự và rút ra điểm chung của - Lâm tặc : Kẻ cướp phá tài nguyên rừng các loại từ này? - Tin tặc: Kẻ dùng kỹ thuật thâm nhập - Sau khi HS tìm được các từ ngữ đó, GV trái phép vào dữ liệu trên máy tính của GV: Đặng Công Chính 1 Trường THCS Thạch Kim
2. Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 9 Năm học 2022 – 2023 hỏi: Qua các từ ngữ mới tìm được, em người khác để khai thác hoặc phá hoại. hãy cho biết đã có những cách tạo từ ngữ - Ôxi hoá, cơ giới hoá, đô thị hoá, điện mới nào? khí hoá, HS sẽ có kết luận. Ghi nhớ: Ngoài phát triển về nghĩa, từ - GV gọi HS nhận xét và kết luận. vựng còn phát triển về số lượng bằng cách tạo từ ngữ mới trên cơ sở từ ngữ có sẵn và theo mô hình x + ... để làm tăng vốn từ. HĐ 2: Tìm hiểu việc mượn từ ngữ tiếng II. Mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài. nuớc ngoài. 1) Xét ví dụ: - GV treo bảng phụ ghi ví dụ SGK - gọi a) Thanh minh, tiết, lễ, tảo mộ, hội, đạp HS đọc. thanh, yến anh, bộ hành, xuân, tài tử, giai ? Thảo luận và tìm những từ Hán Việt nhân. trong hai đoạn trích sau và cho biết chúng b) Bạc mệnh, duyên, phận, thần, linh, có nguồn gốc từ đâu? chứng dám, thiếp, đoan trang, tiết, trinh - HS tìm và nêu ý kiến bạch, ngọc, dạ.(không kể tên riêng) - GV tiếp tục giới thiệu các khái niệm và => Tiếng Hán yêu cầu HS lên điền từ ngữ thích hợp vào - Bị mất khả năng miễn dịch dẫn đến tử chổ trống. vong gọi là AIDS. - HS có thể sẽ điền đúng các từ theo thứ - Nghiên cứu nhu cầu thị hiếu của khách tự AIDS hàng gọi là... ma-két-ting ? Nguồn gốc của những từ ngữ này. - Thiết bị thu thanh bằng sóng vô tuyến gọi là Ra-đi-ô - Vậy ngoài việc tạo từ ngữ mới, từ vựng => Ấn -Âu. được phát triển bằng cách nào? 2) Ghi nhớ: - HS nêu kết luận, GV ghi nhớ cho HS. - Mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài nhất là tiếng Hán và một số từ có nguồn gốc từ ngôn ngữ Ấn-Âu là cách để phát triển từ vựng tiếng Việt. HĐ 3: Hướng dẫn luyện tập. III. Luyện tập - Bài tập 1: Tìm những từ có mô hình Bài tập 1 cấu tạo kiểu X + ... - X + trường : Chiến trường, công trường, (GV cho HS các nhóm thi nhau tìm và nông trường, ngư trường, thương trường. giải nghĩa mỗi từ) - X + điện tử : Thư điện tử, thương mại điện tử, giáo dục điện tử, chính phủ điện tử, thời đại điện tử. - Bài tập 2: (chỉ dùng ở lớp 9B) Bài tập 2 Tìm một số từ ngữ mới được dùng phổ - Bàn tay vàng: Sự tài giỏi hiếm có trong biến gần đây việc thực hiện một thao tác lao động hoặc - GV cho HS giải nghĩa các từ sau: Đ- kỉ thuật nhất định. ường cao tốc, thương hiệu, hiệp định - Cầu truyền hình: Truyền hình trực tiếp khung.. cuộc giao lưu đối thoại giữa các địa điểm - HS trình bày cách xa nhau. - Đường vành đai : Đường bao quanh khu vực nhằm tránh sự ùn tắc. GV: Đặng Công Chính 2 Trường THCS Thạch Kim
3. Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 9 Năm học 2022 – 2023 Bài tập 3: Xác định từ mượn của ngôn Bài tập 3 ngữ nước ngoài. - Từ Hán : Mãng xà, biên phòng, tham ô, tô thuế, phê bình, phê phán, ca sĩ, nô lệ. - Ngôn ngữ châu Âu: Xà phòng, ô tô, rađiô, ôxi, cà phê, ca nô. 4. Vận dụng : - Gọi 1 HS: vẽ sơ đồ hình nhánh thể hiện ngắn gọn cách phát triển của từ vựng trong tiếng Việt? + Phát triển nghĩa của từ: Mất nghĩa gốc hình thành nghĩa mới; Từ nghĩa gốc phát triển thêm nghĩa mới theo 2 phương thức ẩn dụ và hoán dụ + Phát triển số lượng từ ngữ: Tạo từ ngữ mới; mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài là tiếng Hán và ngôn ngữ Ấn- Âu. - Soạn bài mới :Truyện Kiều của Nguyễn Du. Đọc và chuẩn bị các câu hỏi hướng dẫn học bài, chú ý phần tác giả và tóm tắt truyện Kiều. Ngày soạn: 01/10/2022 Ngày dạy: 03/10/2022 Tiết 23 : TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN SỐ 1 I. Mục tiêu cần đạt: 1. Kiến thức: - Hiểu và dùng đúng yếu tố miêu tả và các biện pháp nghệ thuật trong bài văn thuyết minh của mình về con vật nuôi hoặc danh lam thắng cảnh quê hương... 2. Phẩm chất - Trung thực, chăm chỉ rèn luyện và thái độ nghiêm túc trong học tập và thực hành tạo lập văn bản. 3. Năng lực: - Phát triển năng lực ngôn ngữ, năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo trong thực hành ngôn ngữ. II. Chuẩn bị: - Giáo viên: Chấm bài, ghi chép những ưu, nhược điểm của bài làm học sinh và gợi ý sửa lỗi. - Học sinh: Đọc lại cách làm bài văn thuyết minh có yếu tố miêu tả và biện pháp nghệ thuật... III. Tiến trình hoạt động trên lớp: 1. Ổn định lớp: 2. Tiến hành gợi ý tìm hiểu đề: Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt HĐ 1: Tìm hiểu đề bài: 1.Tìm hiểu đề bài:. - Sau đó, hướng dẫn HS tìm Câu 1: (2 điểm) Nêu vai trò, tác dụng của yếu tố miêu hiểu: tả và các biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết + Xác định yêu cầu đề bài minh. + Bài văn phải viết theo Câu 2: (8 điểm) Chọn 1 trong 2 đề: phương thức biểu đạt nào? Đề 1: Viết bài văn thuyết minh về một con vật nuôi. Cách kết hợp các biện pháp Đề 2: Viết bài văn thuyết minh về phong cảnh quê nghệ thuật và yếu tố miêu hương em. GV: Đặng Công Chính 3 Trường THCS Thạch Kim
4. Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 9 Năm học 2022 – 2023 tả vào bài văn thuyết minh * Yêu cầu nội dung: Thuyết minh về một con vật nuôi như thế nào? Yêu cầu của hoặc về một phong cảnh quê hương... đề phải làm nổi bật được - Hình thức: Bài văn có sử dụng biện pháp nghệ thuật điều gì? và yếu tố miêu tả. Có thể tưởng tượng dưới dạng câu chuyện nhân hóa về con vật HĐ 2: Xây dựng 2. Gợi ý đáp án và biểu chấm đáp án, biểu điểm. Câu 1: (2 điểm) - GV lần lượt - Mức tối đa: Nêu được đầy đủ vài trò và tác dụng của biện hướng dẫn HS xây pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả đối với văn bản thuyết minh. dựng đáp án cho - Mức đạt: (1 điểm) Nêu chưa đầy đủ từng câu cùng biểu - Mức không đạt: Không nêu được hoặc nêu sai tác dụng... điểm kèm theo để Câu 2: (8 điểm) HS vừa nhận thức 1. Mở bài: (1 điểm): lại kiến thức vừa - Mức tối đa: đánh giá bài làm - Giới thiệu được con vật nuôi hoặc phong cảnh quê hương... đạt được của mình Nêu được cảm nhận chung về đối tượng... theo 3 mức: - Mức đạt:: (0,5 điểm). Có giới thiệu nhưng còn lủng củng, Mức tối đa, mức chưa trôi chảy... đạt và không đạt. 2. Thân bài: (6 điểm) a) Đề 1: - Mức tối đa: (6 điểm) Thuyết minh được đầy đủ và mạch lạc về nguồn gốc, đặc điểm, giống loài, sinh trưởng, tập tính sống, vai trò của giống vật nuôi đó đối với con người. - Có sử dụng được một số biện pháp nghệ thuật như so sánh, nhân hóa hoặc câu chuyện tưởng tượng... và có yếu tố miêu tả. - Mức đạt:: (3 điểm): Thuyết minh được đầy đủ và mạch lạc về nguồn gốc, đặc điểm, giống loài, sinh trưởng, tập tính sống, vai trò của giống vật nuôi đó đối với con người. - Không hoặc sử dụng không hợp lý biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả. - Mức không đạt: (1 điểm) Chưa thuyết minh được hoặc thuyết minh sơ sài qua loa về vật nuôi - Không sử dụng biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả. 3. Kết bài: (1điểm) - Mức tối đa: Đánh giá chung về vật nuôi và tình cảm của bản thân . - Mức đạt: (0,5 điểm): Có kết bài nhưng còn sơ sài, chưa nêu được ấn tượng, cảm xúc . - Mức không đạt: Không có kết bài hoặc viết sai yêu cầu. b) Đề 2: - Mức tối đa: (6 điểm) Thuyết minh được đầy đủ và mạch lạc về một phong cảnh nổi bật của quê hương... gồm vị trí, đặc điểm tự nhiên, những cảnh trí nổi bật, vai trò ý nghĩa của nó đối với đời sống vật chất và tinh thần của quê hương... - Có sử dụng được một số biện pháp nghệ thuật như so sánh, GV: Đặng Công Chính 4 Trường THCS Thạch Kim
5. Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 9 Năm học 2022 – 2023 nhân hóa... và có yếu tố miêu tả. - Mức đạt:: (3 điểm): Thuyết minh được một phong cảnh quê hương... gồm vị trí, đặc điểm tự nhiên, những cảnh trí nổi bật,... - Không hoặc sử dụng không hợp lý biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả. - Mức không đạt: (1 điểm) Chưa thuyết minh được hoặc thuyết minh sơ sài về phòng cảnh... - Không sử dụng biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả. 3. Kết bài: (1điểm) - Mức tối đa: Đánh giá chung về phong cảnh và tình cảm bản thân đối với quê hương... - Mức đạt: (0,5 điểm): Có kết bài nhưng còn sơ sài, chưa nêu được ấn tượng, cảm xúc . - Mức không đạt: Không có kết bài hoặc viết sai yêu cầu. Khuyến khích những bài trình bày mạch lạc, giàu cảm xúc, có nhiều ý sáng tạo, sử dụng đúng chính tả, ngữ pháp HĐ 3: Nhận xét chung. 1. Ưu điểm. - Phần lớn đã xác định đúng yêu cầu về đối tượng thuyết minh - Bài viết có bố cục - Một số em nhận thức đề tốt, làm bài khá, chữ viết đẹp, trình bày cẩn thận; vận dụng tốt các biện pháp nghệ thuật và yếu tố miêu tả vào bài văn... 2. Nhược điểm : - Một số chưa thuyết minh được đúng các yêu cẩu về vật nuôi hay phong cảnh... hoặc thuyết minh sơ sài, không mạch lạc... - Lỗi diễn đạt quá dài, sử dụng từ ngữ, dấu câu tùy tiện, lỗi chính tả nhiều. - Bố cục chưa rõ ràng, mạch lạc; hành văn lủng củng, trình bày cẩu thả. HĐ 4. Giáo viên trả bài và hướng dẫn - Lỗi về nội dung: HS chữa lỗi. + Nội dung thuyết minh đã chính xác - GV dành cho HS khoảng 5 phút để suy chưa, đầy đủ chưa, đã làm rõ được nghĩ những câu hỏi gợi ý sửa lỗi. những tri thức về đối tượng chưa? - Lỗi về hình thức: + Cách trình bày bài làm, cách sắp xếp bố cục, + Lỗi về dùng từ, đặt câu diễn đạt... + Thống kê những lỗi trong bài viết và tìm cách chữa lỗi? 4. Củng cố bài: - GV nhắc lại yêu cầu của bài văn thuyết minh về đồ vật và phong cảnh. - Sau đó, cho HS đọc 02 bài khá trước lớp để HS tham khảo 5. Hướng dẫn học bài: - Về đọc lại bài làm và tự nhận xét vào phía dưới bài viết. - Soạn bài mới: “Truyện Kiều – Nguyễn Du và Miêu tả trong văn bản tự sự” + Đọc phần giới thiệu về Nguyễn Du và tác phẩm Truyện Kiều, trả lời một số câu hỏi trong phần hướng dẫn học bài GV: Đặng Công Chính 5 Trường THCS Thạch Kim